Profiel

Tegenpool van Morales, telg van de Europese elite

Interim-president Bolivia De rechtse senator Jeanine Áñez Chávez vervangt sinds woensdag de vertrokken president Morales. Haar machtsclaim splijt het land politiek en territoriaal in tweeën.

Jeanine Áñez, eerst tweede vicevoorzitter in de Senaat, nu interim-president.
Jeanine Áñez, eerst tweede vicevoorzitter in de Senaat, nu interim-president. Foto Juan Karita/AP

Met een enorme antieke bijbel boven haar hoofd betrad Jeanine Áñez dinsdag het oude presidentiële paleis van La Paz. „De bijbel is terug in het paleis”, riep de rechtse senator omringd door aanhangers en pers. In het Congres had zich ze kort daarvoor laten uitroepen tot tijdelijk opvolger van ex-president Evo Morales. Zondag trad hij na beschuldigingen van stembusfraude onder druk van leger, politie en betogers af.

Áñez is in bijna alles de tegenpool van Morales. De linkse leider liet juist de bijbel uit alle paleizen verbannen en door inheemse, religieuze teksten vervangen. Als eerste inheemse president in vijf eeuwen ruilde hij het oude, koloniale Palacio Quemado vorig jaar in voor een nieuw, modernistisch regeringscentrum. Dit 120 meter hoge Grote Huis van het Volk werd door tegenstanders bekritiseerd als geldverspilling. Volgens Morales stond het juist voor een nieuw Bolivia, dat afrekent met zijn koloniale erfenis.

Dat Áñez zich dinsdag vanaf het bordes van het oude paleis liet toejuichen, had daarmee grote symboliek. De rechtse politica, advocate, pleitbezorgster van vrouwenrechten en voormalig tv-presentatrice is een representant van de Europees-blanke bovenlaag, die Bolivia ook na de onafhankelijkheid altijd bleef besturen. Dat Áñez dinsdag ook de inheemse wiphala-vlag bij zich droeg, kon niet verbloemen dat ze deze elite vertegenwoordigt.

Pal naast Áñez op het bordes

Zo liet ze zich de hele dag vergezellen door Luis Fernando Camacho, de voorman van het uiterst rechtse burgercomité van zakenstad en oppositiebolwerk Santa Cruz. De ondernemer is de afgelopen weken razendsnel uitgegroeid tot de facto oppositieleider van het land. Al bekleedt Camacho (bijnaam ‘El Macho’) geen enkel politiek ambt, op het bordes mocht hij pal naast Áñez staan.

Net als Camacho is Áñez zeer religieus, uitgesproken rechts en verdedigt ze als senator voor Beni de belangen van de zogeheten cambas. Dit zijn de inwoners van vier lager gelegen oostelijke departementen, waar de bevolking vooral uit blanken en mestiezen (half Europeaan, half inheems) bestaat. Áñez’ gooi naar de macht splijt het land zo niet alleen politiek, maar ook territoriaal.

De rechtse oppositie grijpt de macht nu met Morales ook diens vicepresident en voorzitters van beide kamers van het parlement aftraden. In dit vacuüm kwam Áñez plots in beeld: als tweede vicevoorzitter van de Senaat zou zij de eerstvolgende in de lijn van opvolging zijn. Tijdens een chaotische zitting – geboycot door Morales’ socialistische partij MAS en zonder quorum - werd ze binnen enkele uren eerst tot senaatsvoorzitter en vervolgens tot interim-president gepromoveerd.

Een juridisch omstreden gang van zaken, maar Áñez heeft machtige medestanders. Zo sprak ze dinsdag ook met de leiding van politie en leger, die Morales tijdens het weekeinde richting aftreden duwden. Verder werd haar zelfbenoeming binnen een uur gesteund door het Constitutioneel Hof. Vanuit het buitenland kreeg ze eveneens steun: de Braziliaanse president Bolsonaro en de regering-Trump erkenden haar snel.

De komende tijd moet blijken of Áñez het land, zoals ze belooft, naar nieuwe verkiezingen zal leiden. Ze is pas de tweede vrouw die het land bestuurt en met haar verre voorgangster liep het niet goed af. Deze Lidia Gueiler werd eind 1979 na een militaire coup als eerste vrouw interim-leider. De presidentsverkiezingen die ze organiseerde leverden geen winnaar op, waarna ook Gueiler bij een bloedige staatsgreep werd afgezet.

Lees ook Een tragisch einde aan een historisch presidentschap