Stikstofaanpak: landbouwinnovatie, noodwet voor de bouw en ‘rotmaatregel’ snelheid

Het kabinet heeft vier maatregelen aangekondigd die de ergste stikstofnood moeten verlichten. Een blijvende oplossing is er nog niet.
Ministers Carola Schouten, Cora van Nieuwenhuizen en Stientje van Veldhoven samen met premier Mark Rutte tijdens de bekendmaking van de stikstofnoodplannen, woensdag.
Ministers Carola Schouten, Cora van Nieuwenhuizen en Stientje van Veldhoven samen met premier Mark Rutte tijdens de bekendmaking van de stikstofnoodplannen, woensdag. Foto Robin Utrecht/ANP

Het kabinet heeft woensdag vier noodmaatregelen aangekondigd om de grootste problemen die zijn ontstaan door de stikstofuitspraak van de Raad van State te verhelpen. Met een lagere maximumsnelheid, meer geld voor de sanering van varkensboerderijen, maatregelen voor veevoer en een noodwet voor belangrijke bouwprojecten moeten de grootste gevolgen worden ingeperkt. In december volgt een breder pakket. Ook is een aantal plannen gepresenteerd voor de PFAS-problematiek, dat de bouw extra hoofdbrekens oplevert.

De meest in het oog springende plannen waren dinsdag al uitgelekt. De verlaging van de maximumsnelheid bijvoorbeeld: tussen 06.00 uur ‘s ochtends en 19.00 uur ‘s avonds mag op alle snelwegen nog maar 100 gereden worden. Dit pakket is er vooral om banen te redden, zei premier Mark Rutte. „Als ik weet: we blijven 130 rijden en er zitten met Kerst mensen daardoor zonder werk, dan kan ik mezelf niet meer in de spiegel aankijken. Dan kunnen alle VVD’ers zichzelf niet meer in de spiegel aankijken.”

Bouwen

Honderd rijden is een „rotmaatregel”, zei Rutte woensdag bij de presentatie, maar leidt er volgens Rutte wel toe dat „vrijwel de hele woningbouw” en een aantal infrastructurele projecten (onder meer aan snelwegen) kunnen doorgaan. Wanneer de snelheid daadwerkelijk omlaag gaat, is nog niet helemaal duidelijk. Het moet volgens het kabinet „binnen enkele maanden” lukken.

Er komt ook een noodwet voor bouwprojecten die bijdragen aan de kustbescherming of vergroting van de veiligheid op de weg en op het water. Er is 250 miljoen euro gereserveerd om voor deze projecten te compenseren. Dat betekent dat de helft van het budget voor stikstofmaatregelen in de najaarsnota daaraan opgaat.

Boeren

Als een van de noodmaatregelen werd de reservering van extra geld voor de sanering van het aantal varkenshouderijen genoemd. Daarvoor was al 120 miljoen euro uitgetrokken en in oktober werd dat bedrag verhoogd tot 180 miljoen. Dat gebeurde vanwege de Urgenda-uitspraak, maar daarmee wordt ook de stikstofuitstoot teruggedrongen, zei Rutte woensdag.

Daarnaast worden maatregelen getroffen om de hoeveelheid eiwitten in het veevoer te verlagen. Dieren die vlees, melk en eieren produceren en te veel eiwit eten, stoten via hun mest en urine onnodig veel stikstof uit, aldus het kabinet.

Of de boeren genoegen nemen met deze maatregelen, kon minister Carola Schouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, ChristenUnie) nog niet zeggen. Ze spreekt later woensdag in het Catshuis met vertegenwoordigers en actievoerders. Wel zei ze dat de maatregelen volgens haar ook voordelen kunnen hebben. Zo is een onnodig grote hoeveelheid eiwit in het voer ook voor de boer niet efficiënt.

Uitspraak

Het kabinet moest met een nieuw stikstofbeleid komen na een uitspraak van de Raad van State uit mei van dit jaar die het einde betekende van het Programma Aanpak Stikstof (PAS). Met dat programma kon de overheid toestemming geven voor activiteiten die tot stikstofuitstoot zouden leiden door te compenseren met maatregelen die in de toekomst nog genomen moesten worden. Dat is in strijd met Europese natuurwetgeving, oordeelde de hoogste bestuursrechter.

De uitspraak van de Raad van State betekent dat Nederland wat stikstof betreft niet meer „op de pof” kan leven, zei Rutte. De gevolgen waren groot. In de bouw en infrastructuur staan 18.000 projecten stil. Boeren gingen massaal de straat op om te protesteren tegen beleid om hun stikstofuitstoot terug te dringen in de buurt van natuurgebieden.

Dit pakket betekent volgens minister Stientje van Veldhoven (Milieu en Wonen, D66) ook dat het doel voor de de bouw van 75.000 woningen voor volgend jaar toch gehaald kan worden. Het kabinet wil dat de ruimte die vrijkomt door de reductie van stikstofuitstoot op langere termijn voor 70 procent gebruikt kan worden voor nieuwe ontwikkelingsplannen, en voor 30 procent voor de versterking van de natuur.

Kritiek

Verschillende belangenorganisaties zijn kritisch op de maatregelen. Volgens Milieudefensie heeft het kabinet „niets geleerd” van de stikstofcrisis. Aan kringlooplandbouw dragen deze maatregelen volgens de organisatie onvoldoende bij, en een deel van de bouwprojecten die mogelijk worden met de noodwet betreft de aanleg van meer asfalt.

LTO Nederland vindt dat het kabinet niet even heeft gewacht met nieuwe maatregelen voor boeren omdat er nog gesprekken lopen over een breder, veelomvattender plan. De landbouworganisatie spreekt van „paniekvoetbal” van het kabinet.

PFAS

De problemen rond stikstof staan formeel los van de problematiek rond giftige stoffen genaamd PFAS, waardoor de verplaatsing van grond en bagger werd stilgelegd. Toch werd ook daar woensdag een aantal maatregelen voor aangekondigd.

Zo wordt er meer ruimte gemaakt voor projecten in de waterbouw door daarvoor een achtergrondwaarde in te stellen. Ook worden de rijksbaggerdepots opengesteld voor de meest vervuilde bagger en worden gemeenten geholpen om procedures te versnellen. Om de bron aan te pakken wil het kabinet op Europees niveau PFAS verbieden.

Kort na de aankondiging van de PFAS-maatregelen kondigde Hans de Boer van ondernemersorganisatie VNO-NCW aan een schadeclaim in te dienen tegen de staat. „Elk manuur onbenut plus machines kost 100 euro per uur.” Hij zei te werken aan een inventarisatie hoeveel uur de bouw stilligt en de claim daarop te baseren. Grond in Verzet, dat namens grondverzetters en de weg- en waterbouw eerder actie voerde op het Haagse Malieveld, heeft nieuwe acties aangekondigd.