Rechtse politica eist macht op in Bolivia

Machtsvacuüm In een roerig La Paz riep de rechtse senator Jeanine Áñez zich dinsdag uit tot interim-leider. De vraag is of ze rust kan brengen.

De rechtse senator Jeanine Áñez verscheen dinsdag op het bordes van het oude presidentiële paleis in La Paz, bijbel in de hand, om het presidentschap te claimen.
De rechtse senator Jeanine Áñez verscheen dinsdag op het bordes van het oude presidentiële paleis in La Paz, bijbel in de hand, om het presidentschap te claimen. Foto henry romero/reuters

De Boliviaanse senator Jeanine Áñez heeft zich dinsdagmiddag in een vrijwel leeg Congres, zonder quorum, laten uitroepen tot tijdelijk president van het land, als opvolger van de verdreven ex-president Evo Morales.

Op straat waren op dat moment hevige botsingen gaande tussen aanhangers van Morales en de oproerpolitie van La Paz. „Ze moet weg, die vrouw is onze president niet!”, riepen woedende demonstranten, die met traangas uiteen werden gedreven door de politie.

Maar er was ook blijdschap bij grote groepen opgeluchte Bolivianen. „Er moeten nu eerlijke verkiezingen komen, Morales had onze stem gestolen!”, riepen zij. Ze zwaaiden uitgelaten met vlaggen voor het Congres. De chaos ging tot laat in de avond door, in de stromende regen en onweer.

Morales is inmiddels geland in Mexico, dat hem asiel verleent. Zijn vlucht duurde langer dan gepland omdat meerdere, rechts geregeerde Zuid-Amerikaanse landen hun luchtruim voor hem gesloten hielden.

De benoeming van Áñez tot interim-president is omstreden. Er is niet over gestemd, omdat parlementsleden van de linkse partij van Morales, die tweederde van de zetels bekleden, wegbleven. Bovendien zou de ontslagbrief van Morales eerst geaccepteerd moeten worden door zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat. Ook dat is niet gebeurd.

Wel werd de machtsclaim van Áñez dinsdag bijna gelijk bekrachtigd door het Grondwettelijk Hof. Ook zou ze gesproken hebben met de hoogste legerleider, generaal Kaliman. De strijdkrachten patrouilleren inmiddels samen met de politie.

Áñez rechtvaardigde haar aanspraak op het presidentschap door te stellen dat Bolivia niet stuurloos kan blijven. Na Morales’ vertrek, zondag, stapte ook iedereen op die hem volgens de grondwet kon opvolgen. Áñez kwam daarop in beeld als tweede vice-voorzitter van de Senaat. Ze zei dinsdag dat er zo snel mogelijk nieuwe verkiezingen moeten komen. Die zijn nu gepland op 22 januari.

Áñez, een 52-jarige juriste, staat bekend als een zeer rechtse politica, en een felle tegenstander van Morales. Na haar greep naar de macht verscheen ze, met een sjerp om, op het bordes van het oude presidentiële paleis – niet het nieuwe, 26 verdiepingen tellende paleis dat Morales liet bouwen. Ze hield een paarse bijbel omhoog, een boek dat door Morales juist uit de paleizen verbannen werd. Ze dankte God en beloofde dat de rust in het land zou terugkeren.

Gespannen sfeer

Vooralsnog is het de vraag of Áñez die belofte kan inlossen. Bolivia is diep verdeeld en gemoederen zijn zeer verhit. Het wordt niet uitgesloten dat het land afstevent op een burgeroorlog. „We houden overal rekening mee”, zegt José Antonio Barreneches, commandant van de politie van La Paz, terwijl hij eerder op de middag tussen zijn manschappen staat. „De situatie is nog steeds ontvlambaar en kan verergeren. Je ziet de massa mensen nog steeds protesteren.”

Barreneches bekijkt van een afstand hoe een paar duizend inheemse Bolivianen in een dan nog vreedzame mars door de stad paraderen. Het zijn Aymara’s – de etnische bevolkingsgroep waartoe ook Morales behoort. Ze zijn afkomstig uit El Alto, de dichtbevolkte inheemse satellietstad van regeringszetel La Paz. Ze lopen met stokken en vlaggen, waaronder de veelkleurige geblokte Wiphala-vlag, een symbool van inheemse identiteit en verzet.

Als de demonstranten bij het Plaza San Francisco aankomen, sijpelt het nieuws binnen dat Morales is geland in Mexico. Emoties lopen hoog op. „Evo, we houden van je, je moet terugkeren”, roept een vrouw en barst in huilen uit. „Hij was een van ons, hij heeft zoveel voor ons gedaan. Nu komen de racisten weer aan de macht, we zijn weer terug bij af.”

Militaire vliegtuigen vliegen scheren voortdurend over het plein. De demonstranten turen naar boven. „Zo willen ze ons bang maken”, zegt Hector Ramírez, een jongerenleider uit El Alto. „Er is een staatsgreep gepleegd om rechts terug te krijgen, en de inheemse mensen het zwijgen op te leggen”, zegt hij. „Maar wij gaan door tot onze president terug is.”