Recensie

Poppenhuis met monster en huisraad

Recensie De Britse kunstenaar Monster Chetwynd ontleent haar bekendheid aan extatische performances. Maar de restanten daarvan blijven niet overeind als autonome kunstwerken, blijkt in De Pont.

De performance Toxic Pillows van Monster Chetwynd
De performance Toxic Pillows van Monster Chetwynd Foto Ayse Tasci

Een trefzekere keuze voor illustere voornamen kun je haar niet ontzeggen. Want de Britse kunstenaar Alalia Chetwynd (1973), zoals haar ouders haar bij haar geboorte noemden, beweegt zich allang niet meer onder die naam door het leven. Spartacus – de naam van de leider van de Romeinse slavenopstand - vond ze een tijdlang op zichzelf van toepassing, daarna veranderde ze haar voornaam in die van de door zijn vader vermoorde zanger Marvin Gaye, en nu – sinds 2018 – is het gewoon Monster. Waarom Monster? Omdat de wereld waarin Chetwynd zich beweegt, zoals nu te zien op een groot overzicht in De Pont in Tilburg, bestaat uit vrolijke, angstaanjagende en beeldschone monsters.

De beeldschone monsters zijn de vleermuizen waartoe Chetwynd zich aangetrokken voelt. Ze verbeeldt ze in schitterende, aan fijnschilders denkende olieverfdoekjes. Ook de vleermuizen in haar langjarige Bat Opera (2000-2019) figureren niet als griezels, maar als abstracte lijnen tegen een wolkenhemel, kwetsbare dieren met haast doorschijnende vleugels. Haar uit fotokopieën opgebouwde collagereeks Crazy Bat Lady (2018) verbluft door de inventiviteit waarmee ze uit haast abstracte fragmenten een gezicht weet op te bouwen waar het dierlijke en menselijke haast naadloos in elkaar overgaan.

Sinds haar nominatie voor de Turner Prize in 2012 is het snel gegaan met Chetwynd. Ze is opgenomen in de galerie van Sadie Coles, ze exposeert veel en ook internationaal. Haar grootste bekendheid ontleent ze aan performances. Die performances staan in schril contrast met het bovenstaande werk. In Chedwynds performances draait het om spontaniteit, ‘radicale humor’ (zoals ze het zelf noemt), verhaspeling van hoge met lage cultuur, amateurisme, carnaval.

Zelfstandige kunstwerken komen deels terug in haar performances, en omgekeerd komen de restanten – de props – van haar performances weer terug in haar zelfstandige werk. Die laatste zijn uitgesproken zwak. De wezens die haar performances bevolken, worden op digitale prints bevestigd van bijvoorbeeld Romeinse fresco’s, foto’s van knuffelhondjes of filmbeelden. Dit vermengen van het carnavaleske met het klassieke, het transformeren van een tweedimensionaal vlak tot een driedimensionale sculptuur – het biedt geen kwaliteitsgarantie, zo blijkt.

Salamanders, werk van de Britse kunstenaar Monster Chetwynd in De Pont Foto Peter Cox

Hetzelfde geldt voor de grote zaal van De Pont, waar één fonkelnieuwe en een oudere installatie staan die zijn gebruikt als decor voor de performance tijdens de opening. Die performance was – zo blijkt op een video van De Pont – een extatisch, grappig en ontroerend saluut aan het idee van iedereen gelijk en met z’n allen één. Maar de installaties die er nu staan als autonoom kunstwerk, zijn bij lange na niet sterk genoeg om de grote ruimte te vullen. Dat ligt niet aan hun omvang, want het meest recente werk, een deconstructivistische installatie rondom het beroemde schilderij van Alberto da Messina’s Heilige Hiëronymus in zijn Studeerkamer, is reusachtig. Dat ligt aan de inhoud.

Het volstaat niet om, zoals Chetwynd doet in St. Jerome’s Study (2019), een print van de studeerkamer van de kerkvader op te blazen en daardoor abstractie te suggereren. Het volstaat niet om de vorm van een kozijn in hout na te maken en op te stellen, de heilige te deleten, en de leegte te omringen met een poppenhuis met een monster en een heleboel huisraad. De vraag is: wat wil je ermee zeggen? Dat deze kerkvader aan het begin staat van een lange ontwikkeling van beeldcultuur die loopt van hoog naar laag, van authentiek naar nep – en dat alles door elkaar heen? Het is slordig gedacht, slordig uitgevoerd en de heilige Hiëronymus: die lijkt er met zijn noeste Bijbelvertaling gewoon bij gesleurd.