Met een kangoeroe extreem-rechts bestrijden

Boek Met de verhalen over een communistische kangoeroe is de Duitse schrijver Marc-Uwe Kling in eigen land enorm populair. Juist omdat hij met absurdisme de politiek op de hak neemt.

Foto Getty Images

Als je goed om je heen kijkt, zie je overal humor, zegt de Duitse schrijver Marc-Uwe Kling halverwege het interview. Hij is in Nederland voor literatuur- en muziekfestival Crossing Border, eerder deze maand in Den Haag, en bij uitzondering laat hij zich interviewen. In zijn thuisland doet hij dat niet. Daar is hij dermate populair dat hij niet meer gewoon over straat kan. Daarom ook heeft hij Berlijn verlaten; hij is omwille van zijn privacy met vrouw en kinderen verhuisd. En hij heeft geen interviews nodig om zijn boeken daar aan de man te krijgen, vertelt hij.

Hij wil rust en met rust gelaten worden. „Hier in Den Haag vind ik het prima, ik woon hier toch niet.”

Marc-Uwe Kling (1982) trad in 2003 voor het eerst op als kleinkunstenaar, poetry-slammer en liedjesschrijver. Zijn doorbraak kwam echt met de verhalen over zijn alter ego die van de een op de andere dag een kangoeroe als huisgenoot krijgt. Hij verzamelde de verhalen in vier delen, waarvan De kangoeroekronieken (2009) en Het kangoeroemanifest (2011) inmiddels in het Nederlands zijn vertaald. Met de absurde avonturen van de kangoeroe in Berlijn neemt hij de Duitse politiek op de hak, in een directheid die alleen kan door alles te laten gebeuren vanuit het leven van de genderneutrale kangoeroe.

Alleen al van het eerste deel werden een half miljoen exemplaren verkocht, eenzelfde aantal werd verkocht als luisterboek, waarin de kangoeroe nasaal klinkt.

De kangoeroeboeken worden nu verfilmd, er zijn animatiefilmpjes op YouTube en als Kling in Duitsland optreedt, kan het zomaar zijn dat iemand gehuld in een kangoeroepak in het publiek zit. „Dat is maar één of twee keer gebeurd hoor, dat verhaal is overdreven. Of ik iemand in een kangoeroepak aandoenlijk of irritant vind? Irritant. Het is raar als iemand dat doet, maar het gebeurt dus gelukkig ook bijna nooit.”

De kangoeroe luistert naar Nirvana

De kangoeroe in Klings boek is een merkwaardig beest. Hij is een betweterige communist, woonde in voormalig Oost-Duitsland, luistert naar Nirvana, heeft bij de Vietcong gevochten en loopt over van kritiek op de Duitse samenleving vol kleinburgerlijke en xenofobe types. Wanneer de verteller en de kangoeroe bijvoorbeeld bij een ambtenaar van de vreemdelingendienst zitten, ontspint zich de volgende conversatie: „Bij de kleinste onregelmatigheid is het enkele reis terug naar Australië!” „Hallo!” roept de kangoeroe, „alleen omdat ik een kangoeroe bent, denkt u dus dat ik uit Australië kom? En elke moslim stuurt u terug naar Mekka en elke zwarte naar donker Afrika? Vuile racist!” „Ah ja, een racist ben ik dus”, zegt de man. „Alleen omdat ik ervoor zorg dat Duitsland leefbaar blijft. Omdat ik waarschuw: de boot is vol! Daarom ben ik dus een racist. Omdat ik zeg: Duitsland voor de Duitsers en de bruikbare buitenlanders? Dat maakt mij al een racist?”

Kling: „Ik zou het heerlijk vinden om een louter humoristisch boek te schrijven, dat zou ik ook doen als dit niet zulke verwarrende tijden waren. Humor is altijd noodzakelijk. Ik denk dat wanneer je bang bent, je veel macht en mogelijkheden verliest zodra je daar niet meer met humor op reageert. Als je de dingen ridiculiseert, dan is dat een vorm van empowering”, verklaart Kling deze ambtenarenscène.

Marc-Uwe Kling Foto Sven A. Hagolani

Naast de avonturen van de kangoeroe in Berlijn schreef hij onder meer de sciencefictionroman QualityLand (2017). Dat deze niet van humor gespeende dystopie een veel pessimistischer plot heeft dan de kangoeroeverhalen, en ook een dreigender woordgebruik, vindt Kling logisch. In QualityLand werpt de androïde ‘John of Us’ zich op als presidentskandidaat, heeft een drone vliegangst en een vechtmachine PTSS. Het boek is een waarschuwing.

„Je schrijft geen optimistisch boek als je mensen wil waarschuwen, dat zou echt raar zijn”, zegt Kling. „Maar om nu meteen te zeggen dat ik een pessimist ben geworden, vind ik niet juist. We staan op een kruispunt van waar we naartoe gaan. Als je politieke humor bedrijft dan moet je heel goed bedenken wat het idee achter je grap is.”

Kling denkt lang na als we het hebben over humoristische boeken die de literaire canon hebben gehaald. Don Quichot vindt hij een mooi voorbeeld.

Maar een naoorlogs boek dat vooral grappig is en als literair wordt gezien? „Er zijn vast veel boeken die grappig zijn bedoeld, maar dat niet zijn. Het is lastig: grappige fictie. Sinds de Tweede Wereldoorlog zijn er inderdaad niet veel romans geschreven die puur op humor zijn gericht, of laat ik het zo zeggen: ik zou er nu niet eentje weten. Er zijn er vast, maar die zijn dan niet erg breed opgepikt. Ik zou ook heel graag puur grappige boeken lezen.”

In De kangoeroekronieken komt een buurvrouw voor die kangoeroes en „klote Turreken” als één pot nat ziet omdat elke buitenlander „van de islam is”. De ik merkt over haar op dat ze een soort Hitlersnor heeft, of eigenlijk zijn het meer donsharen, verbetert de verteller zichzelf, „Hitlerdons”, staat er dan. Kling: „Hitlergrappen in Duitsland? Dat kan gewoon. Kijk, je kan geen grappen maken over zijn slachtoffers, maar als je de beelden van Hitler ziet, dan zie je een erg ridicuul mannetje dat uiterst geschikt is om grappen over te maken, en ook over de populisten die in hem geloofden. Dat was nu juist het probleem van deze volgers: ze hadden geen humor en zelfspot.”

Merkel managet het land, maar leidt het niet. Er is geen verhaal, geen visie, alleen maar managing

Marc-Uwe Kling

Ondertussen krijgt ook bij Kling de politiek steeds meer de overhand. Dat was al te merken in het tweede deel van de Kangoeroe-boeken, en al helemaal in QualityLand. De Hitler-grappen worden gebruikt om aanhangers van de rechts-nationalistische AfD in eigen land weg te zetten, en dat hij daardoor het risico loopt te preken voor eigen parochie, het zij zo: „Iedereen leeft in zijn eigen wereld, daar gaat QualityLand deels over. Door de eigen bubbel ontstaan er misverstanden. Die misverstanden worden alleen maar groter.”

Moeilijk praten met AfD’ers

Op sociale media zit hij bewust niet, om het commentaar op zijn politieke grappen te vermijden. Of er veel haatmail binnenkomt weet hij niet, dat gaat via zijn uitgever en de afspraak is dat hij er niet meer mee wordt lastiggevallen. Het is ook onmogelijk om met aanhangers van de AfD in gesprek te gaan, heeft hij ervaren. „Ik moest een keer ergens optreden waar toevallig tegelijkertijd een demonstratie van extreem-rechts plaatsvond. Ik ging met iemand in gesprek, maar we werden het al niet over de basisfeiten eens. Wat hij feiten noemde vond ik fabels en andersom. Natuurlijk is het een groot probleem als je niet meer met elkaar kan communiceren. De VS lopen altijd net een paar stappen vooruit op ons, dus de enorme tweedeling in dat land ga je hier in Europa ook zien. Er is gewoon geen midden meer.”

Hij ziet het niet als zijn taak om naar een midden te zoeken. „Als er fundamenteel iets verkeerd is en je denkt dat de andere kant het fundamenteel bij het verkeerde eind heeft, dan zijn er alleen uitersten. Ik kan geen middenweg zoeken met de aanhangers van Alternative für Deutschland, omdat ik vind dat ze aan alle kanten fout zitten. Ze ontkennen bijvoorbeeld klimaatverandering. Welke middenweg moet ik dan voor ze uitstippelen?”

Bondskanselier Angela Merkel biedt voor Kling dan ook niet de oplossing: „Ze reageert wat beter nu extreem-rechts steeds meer aanwezig is, maar ik ben geen fan. Haar politieke houding is de reden dat extreem-rechts zo heeft kunnen opkomen. Ze managet het land, maar leidt het niet. Er is geen verhaal, geen visie, alleen maar managing. Extreem-rechts heeft een verhaal, hoe beroerd ook. Ik zou het fijn vinden als er iemand was die ons een identiteit bood waar we wat mee kunnen.”

Of Kling die verhalen kan vertellen is maar de vraag. De kangoeroe geeft hem wel een aansprekend idee mee: kleinburgerlijke ongehoorzaamheid zoeken en staand op één been de Internationale zingen. De revolutie begint immers met gezagsondermijning.