Mannen zitten soms vast in hun verdriet

Mannenleed Veel mannen hebben moeite met rouwen, zeggen therapeuten Wim van Lent en Tim Overdiek. Ze schreven een boek over hoe om te gaan met verlies.

Illustratie Astrid van Rooij

Natuurlijk, ieder mens rouwt op zijn eigen manier, haast therapeut Wim van Lent zich meteen te zeggen. „Dé man bestaat niet. Er zijn meer verschillen tussen mannen onderling dan tussen mannen en vrouwen. Er zijn ook mannen die prima kunnen rouwen.”

Die mannen hebben het boek dat hij samen met oud-NOS-journalist en tegenwoordig therapeut Tim Overdiek schreef niet nodig. Als de man verliest is voor mannen die vastlopen in hun verdriet. „En voor vrouwen”, roept Van Lent snel. „We krijgen ook veel reacties van vrouwen, dat ze door ons boek eindelijk hun man of zoon begrijpen.” Ja, ja, vast. Maar genoeg over vrouwen. Nu even wat aandacht voor de man en zijn gevoelens. Want wat is daar dan mee?

„Er zijn mannen die vastlopen”, zegt Van Lent, „omdat ze als jongetje geleerd hebben dat ze bepaalde gevoelens niet mogen tonen en voelen.” Intens verdriet, maar ook bijvoorbeeld heel blij verliefd zijn. „Als je dat laat zien, hoor je niet bij de echte mannen; die boodschap hebben ze meegekregen. En als je een vader hebt gehad die niet over zijn zielenroerselen praatte, leer je er zelf ook niet over praten. Dan heb je die emoties wel, maar je hebt er geen toegang toe. Dat is een isolement, dat afgesneden zijn van een deel van je gevoelens.”

Terwijl het juist helpt om je pijn niet weg te stoppen, maar onder ogen te zien. „Het is er toch, heet het maar welkom”, zegt Van Lent. „Het helpt als je het recht aankijkt.”

Verdriet waar je niet goed bij kunt, stapelt zich op, leggen Van Lent en Overdiek uit in hun boek. Van Lent: „Als je moeder ziek was, je vader dronk, of je ouders zijn gescheiden, dan is de onderste steen van die stapel al gelegd. Daarna word je misschien gepest op school of je eerste meisje maakt het uit – dan krijg je een ‘verliesstapel’ in jezelf. Als je dan ook nog een burn-out krijgt of je vrouw loopt weg, kan die stapel omvallen.” En dan val je dus zelf om.

Dat kan een tijd duren. Jaren, tientallen jaren. „Vaak komen die mannen pas bij ons als het water hun aan de lippen staat. Mannen kunnen het heel lang volhouden. Een ‘echte man’ loopt niet te piepen, die gaat door. Die heeft geleerd dat hij de controle niet mag verliezen.”

Afwezige vaders

Van Lent heeft de term ‘gestapeld verlies’ van zijn vrouw, Sabine Noten, met wie hij samen een post-hbo-opleiding omgaan met verlies, liefde en rouw runt. Noten publiceerde in 2010 het boek Stapeltjesverdriet, over de invloed van een groot verlies in de vroege kindertijd op omgaan met later verlies.

In Als de man verliest gaat het veel over afwezige vaders. Jong overleden, altijd aan het werk of anderszins emotioneel onbereikbaar. Die hebben dus niet het goede voorbeeld gegeven hoe je met emoties omgaat. „Veel mannen in mijn therapiepraktijk hebben afwezige vaders”, zegt Van Lent. Vaders die het zelf vaak ook heel moeilijk hadden, maar daar niet over praatten. Dat werkt door: „Ik ben ervan overtuigd dat kinderen het verdriet van hun ouders overnemen waar nooit over gepraat is. Ja, net als bij tweede generatie oorlogsslachtoffers.”

Vertel maar aan je zoon wat je moeilijk vindt, hoe verdrietig je bent

Wim van Lent, therapeut

Alsnog contact maken, beveelt hij aan. „Schrijf je vader een brief. Als hij overleden is: haal herinneringen aan hem op. Dat helpt veel cliënten steviger te staan. Ook als ze eigenlijk met een ander verlies bij me kwamen.”

Creëer een mannengroep

Zoek andere mannen op, dat is een ander advies uit het boek. Creëer je eigen ‘mannengroep’. „Niet alleen om samen door het bos te fietsen, maar ook om je gevoel mee te bespreken.” Bij rouw zijn afleiding zoeken én over je verlies praten allebei belangrijk, maar mannen doen vaak te veel het eerste en vrouwen het tweede, zegt Van Lent. „Het gaat om de balans.” En waarom een groep met alleen mannen? „Het voelt veiliger als er geen vrouwen bij zijn. Dan zou je meteen een andere sfeer krijgen.”

Lees ook het interview met filosoof Jan Drost: ‘Liefdesverdriet voelt hetzelfde als rouw’

Moeten we jongens ook anders gaan opvoeden? Minder de nadruk leggen op stoer zijn? „Ja, zeker!” zegt Van Lent. „Vaders hebben daar een heel belangrijke rol in. Vertel maar aan je zoon wat je moeilijk vindt, hoe verdrietig je bent. En hoe je je eigen vader hebt gemist.” Gedrag van vrouwen is de laatste eeuw al sterk veranderd door het feminisme, nu is mannengedrag aan de beurt. „Maar mannen moeten het wel op hun eigen manier doen”, zegt Van Lent. „Ze moeten geen vrouw worden.”