Maite Hontelé is genomineerd voor een Grammy

Foto Andreas Terlaak

Maite Hontelé raakt geen trompet meer aan

Interview De Nederlandse salsaster Maite Hontelé is genomineerd voor een Latin Grammy Award, het hoogst haalbare in het genre. Maar sinds een jaar speelt ze geen trompet meer, ze gooide haar leven om.

Een paar maanden geleden, thuis op de bank in Den Haag, had ze de trompet er nog eens bij gepakt. Gewoon om te kijken of ze er nog een melodie uit kon krijgen. Dat lukte, maar daarna borg Maite Hontelé hem weer op. Het instrument dat twintig jaar lang haar leven domineerde, waar ze dagelijks uren op speelde, waar ze van leefde, waar ze van hield en strijd mee voerde, ligt nu weer in de opslag. Misschien wel voor altijd.

Maite Hontelé was, nee is, een salsaster. In Colombia, waar ze tot vorig jaar woonde, is de vrijgevochten Nederlandse een boegbeeld voor vrouwen in de macho salsawereld. Er zijn mannen met tatoeages van haar hoofd op hun lichaam. Ze maakt indruk met haar energieke geluid, de beheersing van de klassieke son cubano en salsa dura. Ze is bevriend met de groten uit het genre.

En nu is haar laatste en meest persoonlijke album, Cuba Linda, genomineerd voor „het hoogst haalbare in latin muziek”, zoals ze zelf zegt: een Latin Grammy Award voor beste salsa-album. Maar wat veel fans nog niet weten: de vrouw die vandaag voor het oog van miljoenen kijkers in Noord- en Zuid-Amerika mogelijk die prijs pakt, is geen muzikant meer. Sterker nog, ze kan al fysiek onpasselijk worden van de gedachte op het podium te moeten staan.

En er is meer dat de meeste fans niet weten. Misschien komen ze erachter als ze wint, donderdag in Las Vegas. Als ze zullen zien wie ze kust.

‘Hollandse van geboorte, Latina in het hart’, staat er in haar Twitterbio. „Ja, sommige dingen op social media zijn nog niet aangepast”, lacht ze verontschuldigend. Ergens klopt het ook nog steeds – ze mist Colombia, waar ze bijna tien jaar woonde. Maar op de ochtend van het interview zat ze nog met tranen van geluk op de fiets, omdat het zulk mooi en koud Hollands herfstweer was. Nu ze geen muzikant meer is, werkt ze als programmeur voor het Nijmeegse festival Music Meeting.

Ze voelt zich bevrijd, zegt ze, omdat ze nu de echte Maite durft te laten zien. „Mijn imago in Colombia was een soort gevangenis geworden. Dat meisje dat almaar lacht, stoere muziek speelt, de Nederlandse Latina. Ik was die alinea geworden.” Ze laat het masker voor het eerst vallen in de documentaire Ademtocht van regisseur Marlou van den Berge, die in september in première ging op het Nederlands Filmfestival. Maar voor die bevrijding moest ze eerst hard tegen een muur lopen.

Mythische figuur

Toen ze in 2003 voor het eerst in Colombia speelde, zag producer Juancho Valencia (inmiddels haar ex-vriend) vooral die rubia, die mooie blondine, lang en slank, vertelt hij in de documentaire. Maar toen ze soleerde over een zeer complex Colombiaans ritme, was daar alleen nog die trompet. Het begin van haar roem. „Ze werd bijna een mythische figuur.”

Voor de muziek, de cultuur en Juancho verhuisde Hontelé in 2009 naar Medellín, Colombia. Ze werd succesvol bandleider, een uitzondering in de door mannen gedomineerde salsawereld. Ze bracht drie bejubelde albums uit voordat ze het in 2017 aandurfde om de plaat te maken waar ze eigenlijk altijd al van droomde. Cuba Linda, vernoemd naar het liedje waar haar ouders op dansten toen zij nog in de buik van haar moeder zat.

Want zo was ze ‘Latina in het hart’ geworden, grootgebracht op salsa. Haar ouders gingen uit elkaar toen zij vier jaar oud was. De cassettebandjes met latinmuziek die haar vader – een fervent muziekverzamelaar – stuurde, luisterde ze huilend op haar kamer in het Gelderse dorpje Haaften. Ze voelde zich afgewezen, niet leuk genoeg, maar ze vond troost bij de muziek. Toen de plaatselijke fanfare een bugelspeler zocht, pakte de negenjarige Maite die op. Misschien kon ze dan ooit salsa spelen, misschien wel zo mooi als op ‘Cuba Linda’.

„Het nummer is een leidraad in mijn leven geworden. Ik wilde al heel lang een hommage aan mijn muzikale roots brengen. Maar om in Cuba op te nemen, moet je eerst geloofwaardigheid hebben opgebouwd, vind ik.” In 2017 was ze twee maanden lang in Havana en sloot ze een deal met het legendarische label Egrem. Ze nam met haar Colombiaanse team en Cubaanse gastmuzikanten op in de studio waar de groten stonden: Chucho Valdes, Buena Vista Social Club, Los Van Van.

Hyperventilatie

Maar op het podium voelde Hontelé zich ondertussen niet meer gelukkig. Ze leed onder de druk van de faam en van haar bedrijf, de mensen die van haar afhankelijk waren. „Ik was steeds meer bezig met de betaling in plaats van de muziek.” Ze kreeg last van hartkloppingen en wat ze zelf „chronische hyperventilatie” noemt. „Mijn adem zat eigenlijk constant te hoog, waardoor ik een heel gejaagd gevoel had. Dat is sowieso a-relaxed, maar het geforceerde ademhalen voor de trompet wekte het verder op.

Maite Hontelé

Foto Andreas Terlaak

„Eind 2017 stond ik in Venezuela. Alles klopte, de zaal was vol, de band klonk fantastisch, maar ik stond zeer ongelukkig op het podium.” Het publiek wilde dansen, ze probeerde te blijven lachen en spelen. „Maar ik wist niet hoe ik het einde moest halen. Fysiek niet en mentaal.” Het lukte het concert te volbrengen, maar ze wist daarna meteen: ik moet stoppen.

Er was nog iets. „Ik voelde al een paar jaar dat Nederland steeds belangrijker werd in mijn hoofd.” Een gevoel dat werd versterkt door een nieuwe liefde. Met Juancho werkte ze nog altijd samen, maar de relatie was uit. Haar nieuwe liefde was, nee is, de Nederlandse bassiste Adinda Meertins. Mede door haar herstelde Hontelé van de burn-out.

Zodra ze ter sprake komt, kan Hontelé niet meer stoppen met glimlachen. Ze zijn getrouwd hier in Nederland. Want nadat ze Cuba Linda had afgerond, is ze geremigreerd. Met pijn in het hart, maar vooral opgelucht. „In het conservatieve en katholieke Medellín was het best moeilijk om met een vrouw te zijn. Ik was bang voor de reacties en heb het afgeschermd. Dat was ook moeilijk voor Adinda.”

Zelf is ze opgevoed door ‘twee moeders’ na het vertrek van haar vader. Maar hoewel ze jarenlang rolmodel was voor vrijgevochten vrouwen in Colombia, heeft ze geen behoefte zich als lesbienne te profileren. „Ik ben toevallig verliefd op een vrouw. Ik sta voor mezelf, niet voor een groep.” Ze heeft het nog niet in interviews of op social media verteld aan haar Latijns-Amerikaanse fans. De salsawereld is conservatief, ze is wat huiverig voor reacties. Veel fans weten ook nog niet dat ze gestopt is.

Maar wat nou als ze die Grammy wint? „Dan nog ga ik niet weer optreden. Dat doe ik alleen als ik echt interne motivatie voel.” Liever zegt ze ook niets over haar liefdesleven in de speech, die ze al wel in haar hoofd afdraait. „Ik wil niet dat het daarover gaat, ik ben juist zo blij dat mijn album de aandacht krijgt. Maar als ik win, krijgt Adinda een zoen op haar mond. Misschien zal dat beeld verspreid worden. Prima, I don’t care.”

Zestien maten

In de week van het interview speelt jazztrompettist Ibrahim Maalouf in Paradiso. Hij heeft haar gevraagd mee te spelen. „Eerlijk is eerlijk, ik moest er even over nadenken, maar ik ga het niet doen. Vroeger kon ik al gaan hyperventileren als ik naar een trompettist keek, door dat fysieke aspect, die topsport, dat ademhalen en doordat ik dacht: straks vraagt hij me mee te spelen. Nu denk ik: wat fijn dat ik niet hoef na te denken over make-up, een jurkje, of ik wel goed genoeg speel om mee te kunnen met Ibrahim. Ik ga gewoon staan kijken en genieten.”

Een keer nog heeft ze publiekelijk gespeeld, afgelopen augustus op een festival in Hongarije. „Er stond een band te jammen en er was een bugel vrij. Ik wilde iets bijdragen aan het verhaal dat daar verteld werd.” Want dat mist ze soms, de stem van haar trompet. „Maar het begon niet te kriebelen. Het was heel bevrijdend dat ik zestien maten kon spelen, het instrument kon wegleggen en een biertje kon pakken.”

De documentaire Ademtocht (regie Marlou van den Berge) is op 21/11 om 22:55 uur te zien op NPO2 in Het Uur van de Wolf.