Opinie

Hoekstra’s rente loopt onverwacht op

Maarten Schinkel

Léén toch, Wopke! Doe het, minister. Het kost je niets, en sterker nog: je krijgt er geld bij! Die aansporingen moet minister Hoekstra (Financiën, CDA) nu al geruime tijd aanhoren. Maar hoelang nog? Eind mei van dit jaar dook de Nederlandse tienjaarsstaatslening onder de nul procent effectieve rente. Op 15 augustus, op het dieptepunt, had Hoekstra voor een periode van tien jaar kunnen lenen tegen -0,6 procent. Maar sindsdien stijgt, ongemerkt, de rente weer.

Niet dat de Nederlandse tienjaarsrente al positief is. Dinsdag maakte Financiën bekend 1,4 miljard euro te hebben geleend voor tien jaar, tegen -0,115 procent rente. Maar dat was wél de hoogste, of minst lage, rente sinds vijf maanden.

Het verschijnsel geldt voor meer landen. Duitsland leent nog goedkoper dan wij, maar ook daar is de rente gestegen. Japan betaalt nu een soortgelijke rente als Nederland, nadat het in augustus nog was gezakt tot -0,3 procent. En ook in de VS doet het fenomeen zich voor, zij het dat de rente daar positief is. De rente op Amerikaanse tienjaarsstaatsleningen daalde in een jaar tijd van 3 procent naar 1,5 procent eind augustus. Dat wakkerde toen angst voor een recessie aan. Maar nu staat de rente weer op bijna 2 procent. Het gaat hard: half augustus was er wereldwijd voor 17.000 miljard dollar aan obligaties met een negatieve rente. Nu is dat nog 12.000 miljard.

Een nachtmerrie voor de woningmarkt en een dagdroom voor pensioenfondsen

Hoe komt dat? Op de financiële markten circuleren verschillende verklaringen. De eerste is dat de beurzen nu volledig risk on zijn. De afgelopen maanden regen de aandelenkoersen record aan record. Hoewel er tijden zijn dat de aandelen- en obligatiekoersen gelijk op gaan, zijn ze in de regel elkaars tegenpool. In aandelen betekent uit obligaties – of, in slechte beurstijden, andersom.

Tweede reden zijn de wat betere economische vooruitzichten, het idee dat een recessie toch te vermijden is, en de hoop op rust aan het handelsfront, met name tussen de VS en China, die de sfeer hebben doen omslaan. Derde reden kan de verwachting zijn dat overheden meer gaan lenen nu het monetaire beleid uitgeput raakt.

Er is een wat meer technische factor die eveneens speelt. Het enige motief om, bij een heel lage of negatieve rente, een obligatie te kopen, is de hoop dat deze in koers stijgt. De rente, die omgekeerd beweegt aan de koers, moet dus lager en lager gaan om nieuwe beleggers te trekken. Een obligatie begint zich dan te gedragen als een aandeel.

Wat er gebeurt als die koersstijging stokt, zien we nu. Beleggers blijven weg of stappen uit. De rente gaat omhoog, en de koersen naar beneden, wat andere beleggers weer noopt uit te stappen. Bloomberg, het financiële-informatieconcern, bericht dat er vorige week een grote uittocht was uit Japanse en Amerikaanse obligatiefondsen. In zekere zin heeft er al een mini-crashje plaatsgevonden op de obligatiemarkt. Niemand die dat merkt: aandelen zijn zoveel zichtbaarder. En dat terwijl een rentestijging de nachtmerrie is van de woningmarkt, en de dagdroom van elk pensioenfonds.

Misschien dat binnenkort de grote test komt. Investeerder KKR plant in de VS de overname van de farmacieketen Wallgreen. Het zou, met 70 miljard dollar, de grootste buyout met geleend geld ooit kunnen worden. Dat kan alleen met de extreem lage rentes van nu, die ook voor veel bedrijven opgaan.

Wordt deze mega-overname het keerpunt? Hoeft niet: de rente op de tienjarige Nederlandse staatslening ging woensdagmiddag alweer naar beneden, tot -0,17 procent. Maar de afgelopen maanden zijn wel een herinnering dat negatieve rentes er misschien niet voor altijd zijn. En dan wordt de vraag of die normalisering geleidelijk wordt, of heftig.

Maarten Schinkel schrijft over economie en financiële markten.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.