Reportage

Wie is de baas, vragen de Bolivianen

Bolivia In oppositiebolwerk Santa Cruz bewaken burgers de orde na het vertrek van president Morales. Elders in het land is het grimmiger.

Veiligheidstroepen in La Paz arresteren een man tijdens rellen tussen voor- en tegenstanders van Morales.
Veiligheidstroepen in La Paz arresteren een man tijdens rellen tussen voor- en tegenstanders van Morales. Carlos Garcia Rawlins/Reuters

„Documenten laten zien, nu!”, schreeuwt een stevig gebouwde Boliviaan van een jaar of veertig met gitzwart haar en een wit T-shirt vol vlekken. Hij veegt het zweet van zijn voorhoofd, zet zijn zonnebril af en tuurt ongeduldig naar het getoonde identiteitsbewijs. Achter hem versperren een stapel autobanden en een vrachtwagen beklad met leuzen tegen de afgetreden president Morales de weg. Een groep mannen met houten knuppels en zakdoeken opgetrokken tot ver onder de ogen, houdt nauwkeurig het passerende verkeer in de gaten.

„Stoppen!” Twee jongens, niet ouder dan een jaar of twaalf, hebben een stuk touw over de weg gespannen en houden auto’s tegen. Een van hen heeft de Boliviaanse vlag om zijn schouders gehangen alsof hij een soort superheld is. „Wij burgers van Santa Cruz controleren alle toegangswegen naar het centrum. En wij bepalen wie er wel en niet de stad in komt”, zegt Fernanda Mateo, een vrouw in een strak joggingpak en met een geblondeerde paardenstaart. Samen met een groep van zes vriendinnen zit ze op oranje plastic stoelen midden op de weg die vanaf de luchthaven naar het centrum van Santa Cruz leidt. Voor haar staat een grote koelbox vol eten en drinken.

Wettelijk gezag ontbreekt in de relatief rijke zakenstad Santa Cruz. In dit bolwerk van de oppositie in Bolivia bepalen de bewoners de ‘regels’ nu het land door Morales’ gedwongen aftreden, zondag, in een machtsvacuüm is beland.

Botsingen in burgeroorlogsfeer

„Uit omliggende gebieden komen fanatieke aanhangers van Morales hierheen om rotzooi te trappen. Ze plunderen onze huizen en winkels en stichten brand in de stad. De politie doet niets, dus wij moeten onszelf beschermen en beveiligen, vandaar deze controles”, zegt Mateo stellig. Na het aftreden van Morales en zijn vlucht naar het buitenland, maandagavond laat, heeft de crisis in Bolivia een kookpunt bereikt. Wie de leiding in het Zuid-Amerikaanse land heeft, is volstrekt onduidelijk. Zowel bij aanhangers van Morales als zijn tegenstanders leven grote frustraties, woede en emoties.

Lees ook: Een tragisch einde aan een historisch presidentschap

Op sommige plekken lijkt Bolivia op de rand van een burgeroorlog te staan. Woedende Aymara’s, de inheemse groep waartoe ook Morales behoort, trokken met wapens vanaf de inheemse, 4.000 meter hoog gelegen stad El Alto op naar regeringszetel La Paz. Ze blokkeerden wegen en botsten met tegenstanders van Morales en veiligheidstroepen.

In Cochabamba, de stad waar Morales partij MAS (Movimento al Socialismo) een sterke aanhang heeft, braken gewelddadige rellen uit. In Santa Cruz, bastion van de oppositie, is het maandag iets minder gespannen. De meeste inwoners zijn nazaten van Spaanse kolonisten of mestiezen. Velen identificeren zich eerder met hun Europese dan met hun inheemse voorouders.

Toch lukte het Morales – de eerste inheemse president van Bolivia, ook de harten van enkele cruceños te winnen. Dat van serveerster Elena Romero-Ruiz bijvoorbeeld. Twee keer stemde ze op Morales. „Maar toen was hij nog bescheiden en niet verslaafd aan macht”, zegt ze terwijl ze een tafel afruimt. „Sinds dat gebeurde heeft hij alle controle verloren. Hij wilde ons oplichten, alles voor de macht, en zelfs frauderen met de verkiezingsuitslag. Ik ben blij dat hij is vertrokken.”

Ondanks zijn dramatische ondergang heeft Morales, volgens haar, zeker de eerste jaren veel voor Bolivia betekend. „Hij heeft Bolivia economisch sterker gemaakt en internationale bekendheid gegeven. Vroeger waren we het uitschot van Latijns-Amerika. Morales heeft ons onze trots teruggegeven”, zegt ze.

Nieuwe leider en verkiezingen?

Met veel andere inwoners heeft ze haar hoop nu gevestigd op de rechtse oppositieleider Luis Fernando Camacho, van de grootste burgerbeweging van Santa Cruz. „Camacho zegt waar het op staat. Hij durft de harde waarheid over Morales te verkondigen op podia. Nooit heeft iemand dat op die manier met zoveel overtuiging gedaan”, zegt ze.

Lees ook: Rechtse macho die Bolivia's 'dictator' het laatste zetje gaf

Beveiliger Eduardo de las Casas houdt vanaf een afstandje de mensen op het centrale plein van Santa Cruz in de gaten die wat verkoeling zoeken in de oververhitte stad. Racefietsen staan tegen de bomen gestald. Samen met drie collega’s heeft De las Casas een eigen barricade gebouwd van oude stoelen, olievaten en zandzakken. Ze dragen de kogelvrije vesten en de wapens van hun beveiligingsbedrijf bij zich. „De politie neemt geen instructies meer aan, omdat ze zich achter de betogers heeft geschaard. Niemand weet wie het centraal gezag is”, zucht hij.

Nu de spanningen oplopen, is het wachten op een interim-leider en nieuwe verkiezingen – de vorige in oktober werden door Morales gemanipuleerd. De datum die nu circuleert voor een nieuwe stembusgang, is half januari. „Tot die tijd proberen wij burgers hier zelf de orde te bewaken”, zegt De las Casas. „Anarchie? Ik noem het inspringen. Want tot de verkiezingen kan er nog heel veel misgaan.”