Hoe een van de laatste geneesmiddelenfabrieken uit Nederland verdwijnt

Fabrieksluiting Dit kabinet wil de medicijnenproductie terughalen naar Europa, maar een van de laatste Nederlandse fabrieken gaat juist dicht: Apotex in Leiden.

De Apotex-fabriek in Leiden werd begin dit jaar overgenomen door het Indiase Arobindo
De Apotex-fabriek in Leiden werd begin dit jaar overgenomen door het Indiase Arobindo Foto Peter Hilz

„Grote plannen” had de Indiase farmaceut Aurobindo met de Leidse geneesmiddelenfabriek Apotex bij de overname in februari van dit jaar, herinnert een medewerker zich. Een collega verwoordt het iets voorzichtiger: de Indiërs zagen „voldoende aanknopingspunten om de [Leidse] fabriek voort te zetten” en hielden „een positief verhaal”. Beide Apotex-medewerkers, die anoniem willen blijven omdat Aurobindo hun zou hebben verboden met de pers te praten, kwamen bedrogen uit.

De fabriek in Leiden, voortgekomen uit Katwijk Farma, gaat dicht. Zo’n 250 medewerkers verliezen hun baan. Aurobindo ziet „na uitvoerig onderzoek” geen mogelijkheden meer de productie in Leiden „op rendabele wijze” voort te zetten, maakte het bedrijf enkele weken geleden bekend.

Daarmee verdwijnt een van de laatste fabrikanten van generieke (patentloze) medicijnen, zoals paracetamol, ibuprofen en slaap- en kalmeringsmiddelen, uit Nederland. Productiefaciliteiten „elders in de wereld” zullen de weggevallen Leidse productie opvangen, schrijft Aurobindo. Het ligt voor de hand dat dit fabrieken in India zijn.

Korte periode

Wat is er veranderd in de korte periode sinds Aurobindo de Europese activiteiten voor 74 miljoen euro overnam van het Canadese moederbedrijf? Of was Aurobindo toen al van plan de Leidse fabriek te sluiten? En wat zegt de aangekondigde sluiting over de Nederlandse ambitie geneesmiddelenproductie terug te halen naar Europa, om zo grip te krijgen op het probleem van terugkerende medicijnentekorten?

Het antwoord op de eerste twee vragen is niet met zekerheid te geven. Aurobindo beantwoordt geen vragen van NRC. Ben Haneveld, sinds 2002 directeur van Apotex Nederland, zit al maanden met een burn-out thuis. Datzelfde geldt voor zijn financieel directeur. Een Aurobindo-manager heeft de leiding overgenomen.

Uit gesprekken met Apotex-medewerkers en vakbond CNV wordt niettemin duidelijk dat de aangekondigde sluiting als een volslagen verrassing kwam voor het personeel. Apotex Nederland was de voorbije jaren winstgevend, hoewel op zeer bescheiden schaal. In 2018 hield het bedrijf 1,8 miljoen euro over op een omzet van ruim 28 miljoen, blijkt uit het jaarverslag. Dus hoezo ‘niet rendabel’, vragen vakbond en medewerkers zich af?

Te afhankelijk

Er klinken ook andere geluiden. „Ik vind dat het nog lang geduurd heeft voordat Aurobindo heeft aangekondigd de Leidse fabriek te sluiten”, zegt Kalman Petro, voormalig directeur van Aurobindo Benelux, inmiddels topman van farmagroothandel Alliance Healthcare. Hij schat in dat Aurobindo Apotex heeft gekocht vanwege zijn Europese distributienetwerk en ‘registraties’ – de producten dus. Die kan Aurobindo in zijn Indiase fabrieken straks goedkoper produceren.

Ook Jan Broeren van GLN, de branchevereniging voor geneesmiddelenfabrikanten, begrijpt het besluit van Aurobindo „ergens wel”. „Een grote Indiase geneesmiddelenfabrikant zit niet op een kleine Nederlandse fabriek te wachten”, zegt hij. „Maar het is natuurlijk slecht nieuws.”

Slecht nieuws is het zeker voor de plannen van minister Bruno Bruins (Medische Zorg, VVD) om de medicijnenproductie „terug te halen” naar Europa, zoals hij vorige week aankondigde. Bruins vindt – net als groothandels, apothekers én verzekeraars overigens – dat Europa voor zijn geneesmiddelen te afhankelijk is geworden van fabrieken in landen als India en China. Als daar iets misgaat, wat regelmatig gebeurt, leidt dat hier tot tekorten. Bovendien heeft Nederland in die gevallen niet of nauwelijks mogelijkheden om snel een oplossing te forceren.

Lees ook: Iedereen wijst naar de ander bij pillentekorten

India en China

Punt is alleen dat de productie van generieke medicijnen niet voor niets is verhuisd naar India en China. Dáár komen in de regel de grondstoffen vandaan en zijn de lonen laag. Combineer dat met moordende concurrentie en prijsdruk op de markt voor generieke medicijnen – óók in Nederland – en het wordt duidelijk dat productie die uit Europa is verdwenen niet zomaar terugkomt. Ter illustratie: uit cijfers van de Stichting Farmaceutische Kengetallen (SFK) blijkt dat prijzen van geneesmiddelen, generiek én patentmiddelen, in Nederland sinds 2007 zo’n 40 procent zijn gedaald.

Behalve Apotex in Leiden produceert op dit moment alleen het Israëlische Teva Pharmaceuticals nog op flinke schaal generieke medicijnen in Nederland, met een fabriek in Haarlem. Daar zijn de voorbije jaren ook al honderden arbeidsplaatsen geschrapt in een wereldwijde reorganisatie. Die is bovendien nog niet voorbij, bevestigt Teva desgevraagd.