Recensie

Recensie

Eerst duisternis en doem, daarna hoop

Bosatlas van de duurzaamheid Van de plasticsoep tot de ontbossing in Borneo: de Bosatlas van de duurzaamheid heeft voor elk probleem een oplossing,

Het duurzame gebouw vna het stadskantoor van Venlo.
Het duurzame gebouw vna het stadskantoor van Venlo. Foto Mara van den Oetelaar

Je kunt 700 draagtasjes maken van het wc-papier dat een gemiddelde Nederlander jaarlijks gebruikt. Dan moet je wel de cellulose, de grondstof waaruit wc-papier is gemaakt, terugwinnen uit het afvalwater. Dat gebeurt inmiddels bij de zuiveringsinstallaties.

Het is zomaar een voorbeeld uit de onlangs verschenen Bosatlas van de duurzaamheid. Hij staat vol met ideeën en initiatieven om de wereld, en in het bijzonder Nederland, duurzamer te maken.

En die zijn nodig, ontstellend veel initiatieven. Want tussen 1972 en nu is de wereldbevolking verdubbeld naar 7,7 miljard. En al die mensen nemen steeds meer ruimte, grondstoffen en water in beslag. Met als gevolg dat de biodiversiteit dramatisch aan het afnemen is. Afval stapelt zich op. Water is op veel plekken vervuild en ruim de helft van de stroomgebieden heeft een door de mens veroorzaakt watertekort. En de aarde warmt op.

Wereldbevolking blijft groeien

De opgave om duurzamer met de aarde, en zijn bewoners, om te gaan is immens en complex. Niet alleen omdat de wereldbevolking voorlopig blijft groeien, en de bewoners als gevolg van een toenemende welvaart meer gaan consumeren. Ook omdat er steeds meer onder ‘duurzaamheid’ is gaan vallen. Het begrip stamt uit de 17-eeuwse bosbouw, lees je, en had betrekking op de hoeveelheid hout die gekapt kon worden zonder dat het bos schade leed.

Inmiddels hebben de Verenigde Naties 17 duurzaamheidsdoelen voor 2030 gesteld, waaronder: geen armoede, geen honger, schoon water, schone en betaalbare energie, geen verder verlies van biodiversiteit, bestrijding van klimaatverandering.

Plastic folie om komkommer

Die begripsverbreding maakt het er niet makkelijker op. Wanneer ben je nou duurzaam bezig? Let je op de uitstoot van broeikasgassen, op dierenwelzijn, de positie van de arbeider, op je eigen gezondheid?

De atlas geeft het voorbeeld van de plastic folie om de komkommer. Dat lijkt onzinnig – want, afval – maar houdt de groente langer vers en zo wordt er minder weggegooid. „Eet je de groente binnen enkele dagen op, dan is onverpakt beter”, schrijft de atlas. Maar weet je van tevoren hoe snel je aangeschafte groente eet?

In de tien hoofdstukken die de atlas telt – waaronder energie, natuur, voedsel, steden – komen telkens eerst de problemen en daarna oplossingen en de initiatieven aan bod. Eerst duisternis en doem, daarna hoop. En het werkt. Al die oplossingen, het stemt optimistisch. Yes, we can! In Venlo staat sinds kort een kantoorgebouw dat grotendeels demontabel is. Er wordt meer gerecycled, er komen meer fietspaden, windmolens, kringloopboeren. Opvallend in de atlas is wel de afwezigheid van de kleding-industrie, die toch behoorlijk vervuilend is.

De vraag die blijft hangen is of de mens snel genoeg bijdraait? Zo blijft de verspilling van voedsel erg hoog. Landbouw speelt sowieso een hardnekkig grote rol in dit verhaal – de productie van met name (rund)vlees vraagt erg veel ruimte en water, en er komen veel broeikasgassen bij vrij.

Elk hoofdstuk barst van de kaarten, grafieken, infographics. Ze zijn een lust om langs te grasduinen. Ze onthullen de vaak onzichtbare achterkant van een westerse levensstijl. Het dumpen van autobanden in Afrika, de ontbossing op Borneo, de plasticsoep in de oceanen.

Niet alle kaarten zijn trouwens even duidelijk. Soms ontbreekt er achtergrond. Zoals bij de grafiek over de relatieve zeespiegelstijging (absolute zeespiegelstijging - bodemdaling). Ook zijn ze niet altijd juist of actueel. De grafiek met de consumptie van vleesvervangers tussen 2016 en 2019 laat een toename zien. Tussen haakjes staat erbij dat we steeds minder vlees eten.

Maar een vorige maand verschenen Wagenings onderzoek laat juist zien dat de vleesconsumptie in 2018 weer is toegenomen. En onder een foto van de asfaltering van de IJburglaan in Amsterdam staat dat het asfalt is gemaakt van gerecycled toiletpapier. Nee. Het asfalt bestaat nog steeds grotendeels uit bitumen, maar in dit geval is er ook toiletpapier in verwerkt.

En opeens, na een kaart over de plannen van de gemeente Utrecht voor een gezonde leefomgeving, is de atlas uit. Het eindigt met een foto van een winters landschap, een rij wilgen aan een waterplas en twee schaatsers. Die keuze lijkt vreemd, want in een eerdere grafiek was juist gelezen dat de jaarlijkse kans op een Elfstedentocht snel kleiner wordt.