Coalitie vindt een uitweg: 100 km/u

Stikstofcrisis De coalitie is eruit: 100 km/u, maar er wordt ook in natuur ingegrepen. Duidelijk is dat de VVD van de coalitiepartijen het meeste lijdt.

Premier Mark Rutte en minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat) ontvangen vertegenwoordigers van bouwondernemingen en bedrijven in de grond-, weg- en waterbouw op het Catshuis voor een gesprek over stikstof en PFAS. Foto Koen van Weel/ANP
Premier Mark Rutte en minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat) ontvangen vertegenwoordigers van bouwondernemingen en bedrijven in de grond-, weg- en waterbouw op het Catshuis voor een gesprek over stikstof en PFAS. Foto Koen van Weel/ANP

Minder hard rijden, maar ook een forse ingreep in het natuurbeleid én een nieuwe koers voor de landbouw. Het is een uitruil van maatregelen waarmee het kabinet de stikstofcrisis tijdelijk wil oplossen, en de bouw weer vlot wil trekken.

Het is een uitruil die de vier coalitiepartijen, VVD, CDA, D66 en ChristenUnie, allemaal acceptabel vinden. Maar duidelijk is dat de VVD nu het meeste lijdt.

Lees ook: Wat zijn de gevolgen van de verlaging van de snelheidslimiet?

Het is de snelheidsverlaging van 130 naar 100 kilometer per uur die direct in het oog springt in het pakket noodmaatregelen, dat het kabinet deze woensdag officieel presenteert. Die verlaging zal niet gelden in delen van de avond en ’s nachts: tussen zeven uur ’s avonds en zes uur ’s ochtends kan er op de wegen waar het nu ook mag, nog steeds 130 gereden worden. Verder wil het kabinet meer kringlooplandbouw en veevoer dat de uitstoot van stikstof vermindert. Mogelijk wordt er gesneden in het aantal beschermde natuurgebieden.

Sinds het soepele stikstofprogramma waarmee de overheid vergunningen verleende, het PAS, afgelopen mei sneuvelde bij de Raad van State, is bij alle coalitiepartijen in het kabinet-Rutte III het besef doorgedrongen dat alleen rigoureuze ingrepen volstaan om de balans tussen natuur en economie te herstellen. De aanvaringen met boeren, bouwers en provinciebesturen waren een voorproefje van de problemen die ze kunnen tegenkomen.

Giftige stoffen in grond

Het oplossen van de stikstofcrisis kost tijd. Tijd die het kabinet niet heeft, met 18.000 bouw- en infrastructurele projecten in de pauzestand, wachtend op een vergunning. Vooral de bouw werd hard getroffen door de uitspraak van de Raad van State. Daar kwam vorige maand bij dat het verplaatsen van grond en bagger op veel plaatsen stilligt, omdat de controle op giftige stoffen (PFAS) strenger is geworden.

VVD, CDA, D66 en ChristenUnie waren het snel eens dat de bouw geholpen moest worden. Maar de vier coalitiepartijen wisten ook: als ze niet genoeg zouden doen om het stikstofprobleem weg te nemen, dan zou de Raad van State bij de eerste vergunning op de rem staan. Daarom besloten zij tot een noodpakket: een reeks ingrepen die niet alles oplost, maar die wél snel kan worden ingevoerd.

Het leidde toch tot weken van moeizaam overleg, soms zelfs ruzie. Berekeningen van het RIVM lieten zien dat alleen een verlaging van de maximumsnelheid naar 100 kilometer per uur op álle wegen in Nederland genoeg zou zijn om de stikstofuitstoot genoeg te verlagen. CDA, D66 en ChristenUnie waren er al snel uit dat dit de oplossing was. Maar de VVD, de partij die al jaren opkomt voor automobilisten, wilde niet zomaar akkoord gaan. Tegelijkertijd wist de VVD dat het zonder deze verlaging ook niet zou lukken.

Crisisoverleg

Maandag, zeggen betrokkenen, was weer een dag van stroeve gesprekken. Die avond kwamen VVD-Kamerleden bij elkaar voor crisisberaad. Diezelfde avond werden er telefoongesprekken gevoerd tussen VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff en de andere fractievoorzitters. Hij wilde weten wat hij terug zou krijgen als de VVD toch akkoord zou gaan. Bij de anderen was toen duidelijk: die snelheidsverlaging komt er.

Lees ook: Zo reageren NRC-lezers op de verlaging van de snelheidslimiet

Dinsdagochtend zaten de fractievoorzitters van de coalitie, premier Rutte, de vicepremiers en betrokken vakministers opnieuw bij elkaar op het ministerie van Volksgezondheid. De oplossing voor de VVD werd gevonden in het natuurbeleid: de coalitie gaat kijken of er gesnoeid kan worden in het aantal regels dat de natuur beschermt. En mogelijk wil het kabinet dat er minder beschermde natuurgebieden komen. Volgens ingewijden wordt er in elk geval, als de Europese Commissie dat goedvindt, opnieuw gekeken naar natuurgebieden die lijden onder stikstof. De meer dan 160 zogeheten Natura 2000-gebieden liggen nu versnipperd door heel Nederland. Waar mogelijk worden die gebieden samengevoegd of ‘opgegeven’.

Tegen de achterban kan de VVD straks ook zeggen dat er meer wordt ingezet op innovatie in de landbouw, bijvoorbeeld door dat veevoer dat stikstofuitstoot vermindert. Maar het belangrijkst voor VVD’ers is dat de woningbouw weer op gang kan komen. „Dan maar die rotmaatregel”, zei Tweede Kamerlid Mark Harbers (VVD) dinsdagochtend over de snelheidsverlaging.

Toen premier Rutte dinsdag bezoek kreeg van vertegenwoordigers van de bouw en infrastructuur lag er een akkoord. Rutte kon ze het goede nieuws brengen.

Gevolgen 100 km/u 4-5
Stikstof en ‘Hawija’ dwingen Rutte het podium op