Weerstand tegen terugkeer kinderen uit Noord-Syrië blijft, ondanks vonnis

De Haagse rechter wil dat het kabinet zich inspant om 56 kinderen van IS-uitreizigers terug te halen. VVD en CDA blijven mordicus tegen. Voorlopig zijn de kinderen nog niet terug.

Een Franse IS-moeder met haar kind in het Al-Hol kamp in Syrië.
Een Franse IS-moeder met haar kind in het Al-Hol kamp in Syrië. Foto Delil Souleiman/AFP

Tot nu toe vond Nederland de situatie in Noord-Syrië te onveilig om vrouwen en kinderen van uitreizigers naar IS-gebied terug te halen. Voorlopig blijft Nederland dat vinden, zo blijkt uit de reactie van het kabinet op een vonnis van de Haagse rechter. Premier Rutte (VVD) en minister Grapperhaus (CDA, Justitie en Veiligheid) zeiden de uitspraak te gaan bestuderen. VVD en CDA blijven mordicus tegen terugkeer.

In zijn vonnis bepaalt de rechter dat het kabinet zich moet inspannen om 56 kinderen terug te halen uit twee kampen in Noord-Syrië, desnoods met hun moeders. Dit vanwege de „erbarmelijke omstandigheden in de kampen”, aldus de rechter. Hij wees op „bombardementen, seksueel misbruik, marteling, afwezigheid van onderwijs, (kinder)sterfte, ijzige kou in de winter, overbevolking, (vermijdbare) ziektes, indoctrinatie en gebrek aan water, voedsel, sanitaire voorzieningen en medische zorg”.

Het kabinet maakte dinsdagochtend bekend tegen de uitspraak in hoger beroep te gaan.

Aan het beleid van de staat om zich „niet actief” in te zetten voor het terughalen van de kinderen uit deze zeer slechte omstandigheden, dient een einde komen, zegt de rechter. Hij sluit zich zo aan bij het politieke oordeel van D66 en ChristenUnie. Die zeiden eerder dat de kinderen desnoods zonder hun ouders zouden moeten worden gerepatrieerd uit Noord-Syrië. Het gaat om kinderen in de leeftijd van nul tot twaalf, van wie veel jonger dan zes zijn.

‘Inspanningsverplichting’

VVD en CDA zijn en blijven tegen. Kamerlid Dilan Yesilgöz (VVD) zei maandag: „Een frustrerende uitspraak. Het is gevaarlijk om deze kinderen op te halen. Daarnaast zullen de moeders en vaders snel volgen, gezien het recht op gezinshereniging. Dat leidt tot gevaar voor onze nationale veiligheid. Ik hoop dat de Nederlandse staat zal doorprocederen. Wij willen deze kinderen niet terug. En hun ouders al helemaal niet.”

CDA-Kamerlid Madeleine van Toorenburg twitterde maandag: „Risicovolle uitspraak. Met kinderen krijgen ook de ouders recht op terugkeer. Volgens mij moeten wij ons vooral inspannen voor de slachtoffers van de genocide.”

Lees ook dit interview met Pete Hoekstra: Het ophalen van Syriëgangers is de enige realistische optie

De rechter gaf in zijn vonnis de staat uitdrukkelijk de ruimte om bij het terughalen geen onacceptabele veiligheidsrisico’s te nemen. „Van de staat kan niet vereist worden dat grote veiligheidsrisico’s worden genomen” schrijft hij. „De rechter heeft overwogen dat het hier uitdrukkelijk gaat om een inspanningsverplichting van de staat” , aldus het vonnis. „Dat dit ertoe leidt dat de kinderen snel naar Nederland kunnen reizen, is niet zeker.”

Niet meer dan een inspanningsverplichting dus, concludeerden Haagse beleidsambtenaren maandagmiddag, al durfde niemand dat hardop te zeggen.

‘Te gemakkelijke conclusie’

Dat zou een veel te gemakkelijke en voorbarige conclusie zijn, reageert advocaat André Seebregts. Hij bracht de zaak van de 56 kinderen en 23 vrouwen tien dagen geleden voor de rechter. Nederland mag het in Noord-Syrië misschien te onveilig vinden, dat geldt niet voor de VS die daar nog steeds een militaire presentie hebben, zegt hij. „En juist de VS hebben in NRC onlangs het aanbod herhaald om Nederlandse vrouwen en kinderen te helpen terughalen”, zegt Seebregts.

Ook de rechter noemt in zijn vonnis expliciet de VS als bieder van een uitweg. „De staat moet alle mogelijkheden die er zijn, zoals de hulp van de Amerikanen die is aangeboden, benutten.”

Een woordvoerder van de Amerikaanse ambassade zei maandag tegen NRC dat de VS een eventueel Nederlands verzoek tot repatriëring „welwillend” zullen beoordelen.” Daarbij zal wel naar de actuele situatie in het gebied worden gekeken. Sinds de Turkse inval in Noord-Syrië wordt nog steeds gevochten, al geldt dat niet voor de omgeving voor de kampen.

Advocaat Seebregts heeft niet alleen zijn hoop gevestigd op de VS, maar ook op de Koerden die de kampen Al-Hol en Al-Roy bewaken. „De Koerden hebben gezegd de kinderen alleen te laten gaan uit de kampen als hun moeders mee mogen. Als dat standpunt nog steeds staat, en ik heb geen reden daaraan te twijfelen, dan moeten de moeders dus mee terug komen naar Nederland.”

Ook de rechter wijst op de rol van de Koerden die de kinderen niet van de moeders willen scheiden „Alleen als de Syrisch-Koerdische autoriteiten, of anderen die betrokken zijn bij de repatriëring, als voorwaarde stellen dat de moeders mee moeten met de kinderen, zal de staat zich ook hiervoor moeten inspannen. Zij worden dan in Nederland voor de rechter gebracht.”

Seebregts toont zich „in grote lijnen tevreden” met het vonnis. Hetzelfde geldt voor kinderrechtenorganisaties als Defence for Children. Die noemde de uitspraak „goed nieuws”. Vier van de 23 vrouwen hebben geen kinderen. „Voor hen is dit wel een verdrietige uitspraak”, aldus Seebregts.

Tien dagen geleden betoogden de landsadvocaten namens de staat dat het de politiek is die moet bepalen of de kinderen en hun moeders uit Noord-Syrië moesten terugkeren, en niet de rechter. Internationale kinderrechtenverdragen en internationale verdragen over consulaire bijstand golden hier niet, omdat Nederland geen rechtsmacht heeft in Noord-Syrië, aldus de staat. De rechter oordeelde maandag anders.

Met medewerking van Stéphane Alonso

Update 12 november 2019: het kabinet heeft aangekondigd in hoger beroep te gaan tegen de uitspraak. Dit is in het bericht verwerkt.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.