Opinie

Verwar instinct niet met zorgzaamheid

Maxim Februari

In de Colombiaanse stad Bogotá heeft een kat met de naam Gatubela ervoor gezorgd dat peuter Samuel niet van de trap is gevallen. Dat bericht kreeg ik van Apples nieuwsdienst. Tegelijk met nieuws over de Brexit en de Nobelprijs voor Economie. Het trok onmiddellijk mijn aandacht, want een paar jaar geleden ben ik in Bogotá geweest en ik heb daar welgeteld één kat gezien. Dat moet Gatubela zijn geweest.

Peuter Samuel was door zijn moeder slapend in huis achtergelaten, waarna ze op haar werk via de webcam kon zien dat hij wakker was geworden en vreemd genoeg uit de box geklauterd. Vervolgens zag ze hoe hij afstevende op een steile stenen trap naar beneden. Gelukkig liet de webcam meteen daarna zien hoe Gatubela een spurt maakte, Samuel eerst stopte door op zijn rug te springen, toen voor hem ging staan en hem met twee uitgestoken poten tegen zijn schouders wegduwde van de trap. Ze bleef net zo lang duwen tot hij zich omdraaide en de kamer weer in kroop.

De moeder, die Gatubela een heldin vond, stuurde de opname naar een stichting van Bogotaanse katten, Fundación Gatos Bogotanos en Adopción, en vandaar kwamen de beelden terecht bij RTL Nieuws, dat ze via Apple naar mij stuurde. „Een Colombiaanse kat heeft dankzij haar moederinstincten misschien wel het leven gered van een rondkruipende dreumes”, schreef RTL. Hier fronste ik licht, want aan dat ene woord moederinstincten vielen me twee dingen op. Het woord ‘moeder’. En het woord ‘instincten’.

Mij persoonlijk was het ernstig tegengevallen van Gatubela als ze Samuel van de trap had laten sodemieteren. Maar de wereld vond haar heroïsch, alsof het redden van een peuter niet vanzelf sprak. En RTL suggereerde dat je alleen besluit een kind in leven te houden als je een moeder bent. Vaders halen in zo’n geval hun schouders op. ‘Ik ben toch geen meisje?’, denkt een echte man zodra de bovenste trede in zicht komt. Laat maar lekker gaan.

Het gebruik van het woord instinct leek me opmerkelijk omdat je dit gedrag van een mens nooit instinctmatig zou noemen; dat dat nu wel gebeurde, wil zeggen dat Gatubela niet helemaal serieus werd genomen. De wereldpers beschreef de kat als het volledig andere, net als in de overige miljoenen verhalen over reddende dieren. In zulke berichten klinkt steevast verbijstering door, bevreemding omdat het dier niet onverschillig blijkt voor het lot van de mens. Daarbuiten, in de natuur, wordt van ons gehouden en voor ons gezorgd – en kennelijk is dat een moeilijk te bevatten gedachte.

Het is waar dat in het contact tussen mensen en andere dieren veel dingen in de weg zitten. Taal. Het feit dat die andere dieren vaak andere preferenties hebben, een ander lichaam en een andere levensstijl. Het feit dat we elkaar opeten. Maar dat verklaart nog niet de verbazing over katten die mensen wakker maken omdat het huis in brand staat, katten die hulp halen als iemand een beroerte krijgt, katten die waarschuwen dat je suikerspiegel gevaarlijk daalt. Eigenlijk is het best logisch dat je iedereen in huis wakker maakt zodra er brand is.

Ik snap dat het gedrag instinctmatig is, het is niet zo dat je er een diploma sociale hygiëne voor nodig hebt, maar dat geldt voor mensen net zo goed als voor katten of vogels. Er is een zorginstinct dat reddend werkt en waar we niet zonder kunnen in het leven: ieder wezen is afhankelijk van zorg in de omgeving. Dat zorginstinct is niet alleen voorbehouden aan vrouwen, mannen hebben het ook; en het stopt niet bij de grenzen van de soort.

De Colombiaanse ouders van peuter Samuel kregen kritiek te verduren omdat ze hem alleen hadden gelaten. Althans, alleen met de kat. Hun zorginstinct werd in twijfel getrokken, zou je kunnen zeggen, en dat valt te begrijpen. Maar in Colombia werkt de situatie niet altijd mee. En hadden de ouders niet als enigen in de stad zorgzaam een kat geadopteerd uit het Fundación Gatos Bogotanos? En waren ze niet zo aardig voor Gatubela geweest dat die in uitstekende geestelijke gezondheid verkeerde en wél in de gelegenheid was op Samuel te passen?

In Nederland verwachten we van de jeugdzorg dat die alle ongelukken voorkomt. Maar dat is onmogelijk in een wereld waarin je niet alles kunt voorzien en ongelukken nou eenmaal gebeuren. Soms door moeilijke omstandigheden, soms door stom toeval, soms doordat een zorginstinct überhaupt niet is ontwikkeld, bij beschadigde vaders die kinderen misbruiken, getraumatiseerde moeders die kinderen verwaarlozen, roofdieren in diverse gedaantes.

Het goede nieuws is dat er geestelijk gezonde dieren bestaan die voor ons willen zorgen. Dat is geen verbijsterende heroïek, dat is de natuur, waarin we als verschillende soorten gezamenlijk leven.

Maxim Februari is jurist en schrijver, www.maximfebruari.nl.