Morales stapt op na 14 jaar: ‘opponenten pleegden coup’

Bolivia De president zette alles op alles om de macht te behouden, maar vertrok toch nadat de politie en het leger de kant van de demonstranten kozen.

President Evo Morales
President Evo Morales Foto EPA

‘Ik treed af als president, maar de strijd tegen armoede en ongelijkheid en voor vrede zal doorgaan”, zei de Boliviaanse president Evo Morales zondagavond vlak nadat hij zijn aftreden had bekendgemaakt. Onder druk gezet door het leger dat kort daarvoor middels de hoogste militair, generaal Williams Kaliman, op televisie aan Morales had verzocht af te treden, besloot de linkse president zijn ambt neer te leggen.

Morales (60) was bijna veertien jaar aan de macht in Bolivia en was de eerste president afkomstig van de oorspronkelijke bevolking. Tot zijn aantreden in 2006 werd Bolivia geregeerd door nazaten van Spaanse kolonisten die binnen het overwegend inheemse Zuid-Amerikaanse land een kleine rijke elite vormen.

Sinds de laatste presidentsverkiezingen van afgelopen 20 oktober lag Morales zwaar onder vuur vanwege verdenkingen van verkiezingsfraude. Hierdoor braken er hevige protesten uit in het land waarbij doden en gewonden vielen. Zondag kwamen de verdenkingen van fraude tot een kookpunt toen de Organisatie van Amerikaanse Staten (OAS) na een hertelling van de stemmen Morales’ overwinning „statistisch onmogelijk” noemde.

Op het vliegtuig

Om de onvrede te bezweren kondigde Morales daarop nieuwe verkiezingen aan, maar oppositieleiders Carlos Mesa, tijdens de verkiezingen Morales’ tegenkandidaat, en Luis Fernando Camacho eisten dat Morales zich zou terugtrekken als kandidaat. In de loop van zondag traden zowel de voorzitter van het parlement, leden van de kiesraad als verschillende ministers af.

Na de oproep van het Boliviaanse leger om zich terug te trekken, stapte Morales op het vliegtuig en werd er gespeculeerd dat hij naar een van de bevriende linkse buurlanden zou vluchten. Lokale media meldden vervolgens dat hij naar de streek Cochabamba was gevlogen, waar hij een sterke aanhang heeft.

Volgens Morales is er een staatsgreep gepland om hem te verdrijven. Zijn linkse medestanders in de regio, zoals de Venezolaanse president Nicolás Maduro en de Cubaanse president Miguel Díaz-Canel, beschuldigden de VS ervan een coup te hebben georkestreerd in Bolivia.

De onrust en demonstraties duren nu al weken. Op de verkiezingsavond zelf ontstond vorige maand onduidelijkheid toen er plotseling urenlang geen uitslagen meer werden bekendgemaakt. Tot dat moment leek het erop dat de uiteindelijke strijd tussen Morales en zijn concurrent, Carlos Mesa (66) in een tweede stemronde zou worden beslecht. Maar toen er 24 uur later pas weer uitslagen binnenkwamen, stond de zittende president in een exitpoll zo ver voor op zijn tegenstander Mesa dat de uitslag al in een eerste ronde bekend leek. Daarop riep Morales zichzelf uit tot overwinnaar, waardoor hij nog tot 2025 in zijn ambt zou kunnen blijven.

Toen Morales begin 2006 aan de macht kwam, was Bolivia een van de armste landen van Zuid-Amerika. De socialistische president begon onmiddellijk met hervormingen zoals de nationalisatie van de gassector. Het lukte Morales onder meer met sociale programma’s de ergste armoede terug te dringen.

Wet omzeild

In 2009 werd een wet aangenomen die stelde dat een president maximaal twee termijnen van vijf jaar mag dienen, maar Morales omzeilde deze wet in 2013 omdat zijn eerste termijn was ingegaan voordat de nieuwe wet bestond. In 2016 vroeg hij via een referendum toestemming aan de bevolking om voor nog een extra termijn te kunnen gaan, maar dit werd afgewezen.

Morales stapte toen naar het Hooggerechtshof om alsnog zijn gelijk te krijgen. Aan hem gelieerde rechters bepaalden vervolgens dat hij zich alsnog kandidaat mocht stellen.

Ondanks zijn geboekte successen, zoals onder meer de economische groei in het land en de emancipatie van de inheemsen, tot dan toe de meest achtergestelde groep in het land, is Morales niet in staat is geweest om andere leden binnen zijn partij naar voren te schuiven. Hij zette alles op alles om zelf aan de macht te blijven. Dat is hem nu fataal geworden.