In een rolstoel naar de buitenlandse rechter

Wie: Johan

Kwestie: overlevering aan Spanje

Waar: rechtbank Den Haag, kort geding

De Zitting

‘Ik begrijp er niks van”, zegt de verdachte als hij als laatste nog wat mag zeggen. „Waarom hebben ze me niet gewoon opgeroepen? Ze wisten steeds waar ik zat. Nu ben ik ziekelijk en wordt er over me heen gewalst”. Bij de Haagse kortgedingrechter wordt een poging gedaan om de (goedgekeurde) overlevering van Johan naar Spanje alsnog te voorkomen. De landsadvocaat verzet zich, in alle toonaarden. Johan (77) zit in een rolstoel. In die ene maand van zijn hechtenis belandde hij drie maal in een ziekenhuis. Laatste diagnose: longontsteking en een vermoedelijk defecte pacemaker. Johan heeft astma, huidkanker, jicht, COPD, diabetes, hartfalen en nierproblemen.

Eind juli oordeelde de rechtbank Amsterdam dat zijn Europese aanhoudingsbevel aan alle eisen voldeed. Zijn toestand, „hoe schrijnend ook”, maakte overlevering – de juridische term voor uitlevering aan een EU-land – onevenredig noch disproportioneel. De verdenking was te ernstig. Vrachtwagenchauffeur Johan zou twintig jaar geleden driehonderd kilo heroïne hebben ingevoerd in Spanje. Hij ontkende daar toen iets van te hebben geweten. Nu zegt hij: „Ik ben er ingeluisd door mijn toenmalige vriendin”.

Tot een strafzitting is het nooit gekomen. Na vier jaar voorlopige hechtenis kwam hij in 2003 vrij. Van de Spaanse rechter had hij zich dagelijks op het Madrileense politiebureau moeten melden. Johan vluchtte echter naar Amsterdam, waar hij zich inschreef. En hij verliet Nederland nooit meer. Spanje vroeg prompt om zijn uitlevering. De rechter in Amsterdam wees dat verzoek in 2006 af. De Spaanse autoriteiten gaven maar mondjesmaat antwoord op vragen – en ook nogal vaag. Zaak gesloten. Althans, in een impasse.

Tien jaar later, in 2016, kreeg het Openbaar Ministerie een nieuw Europees arrestatiebevel voor Johan. Maar dat belandde op de stapel. Johan kreeg geen politie aan de deur, geen briefje, niks. In de politiesystemen verscheen bij zijn naam wel weer een vinkje. Maar dat viel pas op toen Johan vorig jaar zich meldde op het bureau, om aangifte te doen van een bedreiging. „Meneer, u wordt gezocht!” zei de baliemedewerker. „Maar dat is een oude zaak!”, protesteerde Johan, waarna de celdeur achter hem sloot. Johan had zijn eigen zaak aan het rollen gebracht.

Nu is het september en zitten we in de Haagse rechtbank, waar de rechter zich afvraagt hoe ziek Johan nu écht is. Of hij zich bij een Spaanse dokter of rechter verstaanbaar kan maken (nee), of het OM wel wacht met uitzetten tot de cardioloog over z’n pacemaker beslist (ja). En of de advocaat niet stilletjes de vórige procedure, bij de overleveringsrechter, hier staat over te doen, wat wettelijk niet kan.

De advocaat vraagt zich iets anders af: „Waar zijn we hier nu eigenlijk mee bezig?” Zij vond bij de rechter in Madrid uit hoeveel straf er voor Johan na vier jaar voorarrest nog zou overblijven. Waarschijnlijk is dat ‘strafrestant’ nihil, of bijna nihil, begreep zij. En is het dan niet onrechtmatig om een zieke, bejaarde verdachte van een twintig jaar oud feit, dat niet meer goed onderzocht kan worden, naar Spanje te sturen voor een proces? Om dan een straf te krijgen die waarschijnlijk al is uitgezeten? Is zo’n retourtje Madrid wel zinnig? En is dit twintig jaar na dato, nog wel een eerlijk strafproces ?

De landsadvocaat houdt echter vast. In Spanje kan men ook prima pacemakers maken. Dat geldt ook voor de negentien medicijnen die Johan gebruikt. Dat de verdachte in hechtenis achteruit ging is niet zó verontrustend. De staat doet nog een ‘fit to fly-onderzoek’ bij Johan. Verdachte is nu stabiel en coherent, vindt het OM, op gezag van de psychiater. Dat Johan zijn straf al in voorarrest uitzat, staat niet vast; Spanje heeft het verzoek niet ingetrokken. En binnen de EU is er principieel vertrouwen in elkaars rechtsstelsel.

De rechter oordeelt een week later dat zijn overlevering rechtmatig is. En Johan wordt naar Spanje gebracht. Daar is hij binnen een maand veroordeeld tot een straf die inderdaad niet langer was dan het voorarrest van destijds. Deze week wordt hij terug in Nederland verwacht.