Opinie

Geld voor meer politie is te vinden, buiten het zicht

Geld voor de politie is op onverwachte plaatsen best te vinden. Zo ging het bij de bunkers voor de Afsluitdijk ook. Oud-politie onderzoeker Piet van Reenen doet een stoute suggestie.

Op de afsluitdijk liggen twee bunkercomplexen, een bij de sluizen van Den Oever en de ander bij die van Kornwerderzand. Ze dateren uit 1934, de tijd van de aanleg van de dijk. De beide stellingen zijn van een opvallende kwaliteit, bunkers met een zware betondekking, moderne bewapening, overlappende schootsvelden, luchtdoelafweergeschut, zoeklichten, aggregaten. Het kon niet op. Het was de tijd van het gebroken geweertje - geen man en geen cent voor het leger - en van de zwaarste economische crisis van de eeuw. Bunkers elders in het land waren van een armzalige kwaliteit als ze er al waren. Er was geen geld voor de defensie. Hoe nu kwam de Afsluitdijk aan het modernste van het modernste?
Het antwoord is heel eenvoudig: een andere begroting. De kosten van de stellingen waren een deel van de begroting van de aanleg van de Afsluitdijk die weer deel uitmaakten van de begroting van het ministerie van Verkeer en Waterstaat. Ze waren uit het zicht.

Starheid

Er is een behoorlijke immobiliteit in de begrotingen van de Rijksoverheid, een starheid bijna. Een belangrijke verklaring daarvoor is natuurlijk het regeringsprogramma dat tussentijdse veranderingen sterk bemoeilijkt. De ene politieke verandering lokt de andere al snel uit; weg financieel plan, weg beheersing. Een andere verklaring is dat er een soort traditie bestaat, een opvatting, impliciet vaak, over wat je zo ongeveer zou moeten uitgeven aan bijvoorbeeld politie of veiligheid en hoe dat zich verhoudt tot de uitgaven op andere beleidsterreinen. Het is onduidelijk waarop die weging is gebaseerd maar hij is er wel; een stille stevige barrière. Noch op de korte termijn noch op de lange termijn is er dus veel beweging mogelijk; regeerprogramma’s en traditie stabiliseren.

Ik moest daaraan denken toen de minister van Justitie en Veiligheid reageerde op de dood van de advocaat Wiersum. Boos en verontwaardigd, maar tegelijkertijd lichtelijk verlegen waar het ging om maatregelen die hout sneden. En niet bereid om diep in te gaan op de oorzaken en om een daaruit voortvloeiende brede set maatregelen voor de langere termijn te bevechten. Het stelsel van bewaken en beveiligen wordt uitgebouwd; meer mensen wachtend en spiedend naar de dingen die hopelijk nooit komen. Er komt een aparte eenheid voor drugsbestrijding, een gebaar meer dan een effectieve maatregel want we hebben al een nationale recherche. Ondertussen klaagt de korpschef dat hij last heeft van allerlei kleine aanpassingen van zijn budget; beetje omhoog, beetje omlaag, gemorrel in de marge, bewegingen binnen de grenzen van regeerprogramma’s en traditie. Ze hinderen hem meer dan dat ze helpen.

Klem

Maar de minister zit klem omdat hij geen extra geld heeft. Uit het zittende bestand dan maar de nieuwe beveiligers halen: mensen uit de basiseenheden, het gewone politiewerk. Die hadden toch al geen politiebureaus meer om vanuit te werken. Ongeveer 200 ervan zijn gesloten. Daarover klagen vergeefs Brabantse burgemeesters in een brandbrief aan de Tweede Kamer. Het zal niet helpen. De burgemeesters klagen al heel lang. Traditie; niet teveel aan “repressie” uitgeven in dit land en vasthouden aan een gegroeide budgettaire verhouding en ook de onwil om het regeerakkoord open te breken houden het tegen. Zelfs de aanslag op opnieuw een advocaat deze week zal niet helpen. We wennen zo aan bedreigingen en moordaanslagen. Ik ben benieuwd wanneer het O.M. of de politie aan de beurt zijn.

Maar als we het geld voor een substantiële aanpak nu eens meenemen in de begroting van de denkbeeldige Afsluitdijken? Als er geld is te vinden buiten de begroting van J&V? Als we buiten de traditie van de vaste verhoudingen kunnen treden? Dan is er ineens heel veel meer ruimte. Gemeenten zijn al druk met het gemeentelijke veiligheidsbeleid, als ze meer ruimte krijgen voor gemeentelijke belastingen ligt daar financiële ruimte voor de versterking van de politie. Je kunt de verkeershandhaving, verwaarloosd nu, gevoeglijk toebedelen aan door het ministerie van I&W betaalde politie. Er is al eens een idee geweest om het ministerie van financiën te voorzien van een eigen financiële politie. De NS betaalden in het verleden de spoorwegpolitie, gewone bevoegde politiemensen die voor de veiligheid om en om het spoor zorgden. Er is veel denkbaar.
Binnen het denken over een eenduidig en samenhangend politiebestel is dit alles vloeken in de kerk en is een nationaal politiebestel het eindpunt van een zinnig rationaliseringsproces. Dat klopt. Maar wanneer dat een te groot keurslijf wordt, is het zoeken naar nieuwe ruimte geboden. Dat stel ik voor.
De bunkers op de Afsluitdijk zijn te bezoeken, ze zijn nog steeds indrukwekkend

De Veiligheidscolumn wordt geschreven door experts uit de politiewereld. Piet van Reenen was politieman, onderzoeker, directeur van de Politieacademie en hoogleraar politie en mensenrechten.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.