Recensie

Recensie Muziek

Le Guess Who? is een zucht naar avontuur zonder headliners

Festival Het publiek op het Utrechtse Le Guess Who? geeft alles aandacht: van ondoorgrondelijk experiment tot de dj-set van Björk.

Een afgeladen Janskerk luisterde naar het bezwerende Lakha Khan tijdens Le Guess Who?
Een afgeladen Janskerk luisterde naar het bezwerende Lakha Khan tijdens Le Guess Who? Foto Jelmer de Haas

Met de eerste noten brengt de Canadese pianiste Vicky Chow de Domtoren tot leven. De trots van de stad staat van onder tot boven in de steigers, daarop projecteert de Utrechtse studio Mr. Beam een lichtshow: elke lamp is in contact met een toets. Af en toe tovert Chow met een verfrissende notenregen een hoekig vraagteken op de toren, het symbool van festival Le Guess Who? Na afloop mag het publiek de piano en de lampen bespelen.

Vier dagen per jaar is Utrecht een wereldstad, met de allure uit de tijd dat de Dom gebouwd werd. Le Guess Who? trekt bezoekers van ver en programmeert avontuurlijke muziek uit alle windstreken. Het hoekige vraagteken duikt op in Utrechtse winkels, maar ook bij een rondleiding door de moskee of bij de veertig locaties waar muziek en experiment staan geprogrammeerd. Het festivalhart isTivoliVredenburg.

Het poppubliek heeft een bijzondere afspraak met dit festival: alles, zelfs het ondoorgrondelijkste experiment of meest exotische toonschaal krijgt de volle aandacht. Atonale orgelklanken? De Grote Zaal luistert geduldig naar componist Kali Malone. Kneiterharde elektronische salvo’s op gitaar en laptop zonder melodie of ritme? Het publiek probeert geconcentreerd te volgen wat Patrick Higgins en Nicolas Jaar trachten te vertellen in hun project AEAEA.

Het is een lastige opgave die Le Guess Who? zichzelf geeft. Een festival slaagt ook bij de gratie van gedeelde momenten van schoonheid en geluk, terwijl juist veel van het avant-gardisme individueel met gesloten ogen wordt geconsumeerd. Maar dan is er op donderdagavond de indiepop van Efterklang. Wanneer de drummer tijdens zalvende strijk- en toetsenpartijen van haar collega’s even rustig gaat liggen, is duidelijk hoe comfortabel de Deense muzikanten wonen in hun popsongs, de zaal is een lieflijk dorpje geworden.

De zucht naar avontuur kan vreemde uitwerkingen hebben. Voor een energiek concert vol eighties synthpop en freaky disco krijgt Arp Frique de Janskerk maar half gevuld, terwijl diezelfde kerk afgeladen is voor Lakha Khan, meester van de sindhi sarangi. Het complexe strijkinstrument uit Rajasthan in India klinkt soms als een bezwerende doedelzak, dan weer verrassend melodieus. Het is een prachtige ervaring in de statige kerk, terwijl in de muziek geesten en goden worden geëerd uit hindoe- en sufi-traditie.

De Jacobikerk, iets verderop, luistert later die avond naar Ustad Saami, de 75-jarige Pakistaanse zanger die een bijna uitgestorven traditie van 49 noten beheerst.

Björk achter de kamerplanten

Aan headliners doet het festival niet. Op vrijdag blijkt bij verrassing Björk aanwezig, ze is bevriend met mode-ontwerper Iris van Herpen die op het festival cureert. De IJslandse, die in 2007 voor het laatst in Nederland te zien was, verzorgde een dj-set, verscholen achter kamerplanten. Op zaterdag zorgen de Nieuw-Zeelandse singer-songwriter Aldous Harding, krautrockers Moon Duo en het Noorse popicoon Jenny Hval voor lange rijen.

Die laatste speelt haar nieuwe album in de Stadsschouwburg in een theatrale setting met een kampeertentje, een knuffelbeest en een lijnenspel van suiker. Terwijl een van de muzikanten balletje-balletje speelt met rinkelende koffiekopjes op een drumpad, begint een video en is er tekst te lezen. Het is intrigerend, maar niet altijd geslaagd. Want Hvals muziek sneeuwt onder, terwijl ze heerlijke popsongs heeft met verleidelijke zanglijnen.

Dat verrassingen ook zonder pretenties kunnen, bewijst Fokn Bois, een Ghanees rapduo met Britste toetsenist die in restaurant Le:en spelen. Het is een heerlijk combinatie van humor, hiphop en highlife.

Mede door de spreiding over zo veel verschillende locaties trok de dertiende editie van het festival meer bezoekers dan ooit, ruim twintigduizend. Op zondag sloot de Malinese zangeres Fatoumata Diawara de Grote Zaal fenomenaal af met onder meer indrukwekkende hommages aan Fela Kuti en Nina Simone. Een andere diva die met veel poeha was aangekondigd, de Indiase space-discokoningin Asha Puthli, kon de belofte niet waarmaken. Ze treedt nog maar weinig op en dat bleek terecht.

Zo is Le Guess Who? een vergaarbak van pop, rafelranden en kunst. In het Centraal Museum is een installatie van componist Louis Andriessen en videokunstenaar Madelon Hooykaas, beiden geboren in Utrecht. Onder het geluid van de Domklokken verschijnen in een cirkel op hoofdhoogte sterrenstelsels, afgewisseld met de microkosmos van het Utrechtse water in poelen en grachten. Van intergalactisch naar hyperlokaal, zoals het vraagtekenfestival zelf.