Opinie

Poetin speelt stratego in onze binnentuin

In Europa

De Nederlandse politiek heeft de handen vol aan stakende leraren en het nut van maximaal 100 op de snelweg. Intussen ruimt de Nederlandse diplomatie wat geostrategisch puin. Balkanpuin.

Waar de Nederlanders ook komen, steeds worden ze aangesproken over de westelijke Balkan. Nederland en Frankrijk weigerden, zoals bekend, in oktober om onderhandelingen te beginnen over de uitbreiding van de Europese Unie met Albanië en Noord-Macedonië. Op de Balkan en in diverse EU-landen kwam dit hard aan: eerst formuleert de EU criteria, vervolgens wijst ze landen af die eraan voldoen. Noord-Macedonië heeft zelfs zijn naam ervoor veranderd. Maar ook in West-Europa is een debat losgebarsten over wat we nu met de Balkan moeten. Het veto zet het Europese uitbreidingsbeleid op losse schroeven. Zelfs sceptici begrijpen: Europa kan deze zes landen niet aan hun lot overlaten.

Otto von Bismarck, de 19de-eeuwse Duitse staatsman, zei: „Als er nog eens een Europese oorlog uitbreekt, wordt die veroorzaakt door iets onzinnigs op de Balkan.” Hij kreeg aardig gelijk. Misschien is oorlog nu vergezocht, maar de Balkan wordt wel voor de zoveelste keer in de geschiedenis het speelveld van rivaliserende regionale machten.

De invloed van de EU taant er. Wat zou je je land naar Europees model inrichten, als ze je niet binnenlaten? Rusland, Turkije en China springen in het gat. Ze geven weinig om het gebied. Maar vanwege de strategische ligging, tussen de Middellandse en de Zwarte Zee, is het een uitgelezen plek om stratego te spelen en rivalen dwars te zitten.

China komt met ongeregelde investeringen, Turkije met islamitische soft power. Rusland gebruikt de Balkan om de EU te destabiliseren. Het deed een poging tot staatsgreep in Montenegro en probeerde het akkoord tussen Griekenland en Noord-Macedonië te saboteren. Politiek en militair palmt het Servië in. Het traint paramilitairen en zaait conflicten door nationalistische politici te steunen – om zich later, zoals in Syrië, als bemiddelaar op te werpen.

Dit is, onder de radar, al jaren aan de gang. Vorige week bood Rusland, na het Frans-Nederlandse veto, Albanië en Noord-Macedonië het lidmaatschap aan van de Euraziatische Economische Unie. Die EAEU stelt niets voor. De twee weigerden meteen. Toch was dit een symbolisch moment: president Poetin bevestigde voor het eerst officieel dat hij ambities heeft op de Balkan.

Kijk eens op de kaart. De westelijke Balkan is omringd door EU-landen. Het ligt niet op de rand van de EU, zoals velen denken. Nee, het is een binnentuin. Onze binnentuin. Als Rusland die destabiliseert, destabiliseert het ons. We kunnen niet zeggen: laat maar. Als EU-lidmaatschap er niet inzit, moeten we dus alternatieven bedenken. President Macron heeft gelijk: het EU-uitbreidingsbeleid is onfair en disfunctioneel. Landen die achteruit gaan, zijn kandidaat (Servië). Landen die vooruit gaan, worden geweigerd (Noord-Macedonië).

Gerald Knaus van de denktank ESI, die jaren op de Balkan woonde, wil de impasse doorbreken. Hij stelt voor om voor Balkanlanden een soort voorportaal op te richten, zoals de Europese Economische Ruimte (EER) waar Noorwegen, IJsland en Liechtenstein in zitten. Als EER-land kun je de Europese interne markt op, maar je bent geen EU-lid. Als je dat wilt worden, kun je vanuit de EER lidmaatschap aanvragen. Oostenrijk en Zweden deden dat in de jaren negentig. Dit plan, Norway in the Balkans, borduurt voort op Macrons idee van een Europa van verschillende snelheden, en wordt op hoog Europees niveau besproken.

Natuurlijk zijn er vragen. Wil de EER Balkanlanden erbij, of moet er een Balkan-EER komen? Hoe zit het met mensenrechten? Maar het is tenminste een voorzet. Het feit dat het gretig wordt besproken, geeft aan dat politici de geopolitieke implicaties van het veto serieus nemen en oplossingen willen. Hopelijk komt er wat goeds uit.

Caroline de Gruyter schrijft wekelijks over politiek en Europa.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.