Opinie

Notre-Dame van Hoogmade

Het is van een middeleeuwse dramatiek, als je vanuit Leiden de polder in rijdt – een wijde, mastloze horizon, met wat sloten en molentjes – en Hoogmade nadert. Zwartgeblakerd steekt de torenstomp uit boven het dorp. De muren, met opengesprongen raamgaten, zijn dunne schotten die elk moment ineen lijken te kunnen zijgen.

Ik groeide nog geen half uur fietsen hiervandaan op. De scherpe torenspits, kopergroen, was op elk fietstochtje een oriëntatiepunt. Nu liggen de verkoolde resten op een ingestort dak.

Het lijkt op een luguber doek van Goya. Of op de Notre-Dame van Parijs. Je zou verwachten dat alle kerken sinds 15 april extreem alert zijn op brandgevaar. Toch ging het mis. Op een vrijwel identieke manier zelfs, tijdens restauratiewerk. Bij deze Onze Lieve-Vrouwe-Geboortekerk gebeurde het bij het afbranden van oude verf. Door het kurkdroge hout stond het complete dak al vlug in lichterlaaie. Omstanders keken hoe de torenspits knakte en viel.

De Vereniging Beheerders Monumentale Kerkgebouwen (VBMK) is net een symposium aan het voorbereiden waar brandveiligheid van monumentale gebouwen centraal staat. „Dat doen we naar aanleiding van de Notre-Dame van Parijs”, zegt Brigitte Linskens. Een brandpreventieadviseur uit Parijs houdt de openingsspeech, op 19 november in Arnhem. Bezoekers krijgen er een poster, met de vijf belangrijkste aandachtspunten, en een kaartje met feiten en cijfers over recente kerkbranden. Dat waren er best wat, de afgelopen jaren, met Amstelveen, Weesp en Limmen als de bekendste.

Linskens zelf schreef drie jaar geleden mee aan een uitgebreide veiligheidsmodule voor kerkgebouwen, vol adviezen en checklijsten. „Daar zit ook een uitgebreid protocol bij voor brandgevaarlijke werkzaamheden, het gebruik van open vuur door dakdekkers, loodgieters en schilders. Maar ja, het blijft een advies. Het is niet verplicht.”

Kerkverzekeraar Donatus, die de veiligheidsmodule subsidieerde, hanteert een formulier voor ‘brandgevaarlijke werkzaamheden’, met afvinkboxjes als ‘Zijn voldoende blusmiddelen in de directe omgeving aanwezig?’

Was dit in Hoogmade het geval? Zolang het nog in onderzoek is, wil niemand er iets over kwijt. Hoe het ook zij, Linskens hoopt dat toekomstige kerkbranden voorkomen kunnen worden door meer bewustzijn over de risico’s. „Brandveiligheid moet jaarlijks bij alle kerken op de agenda terugkeren, ook nu kerkgebouwen vaak nieuwe functies krijgen, met nieuwe eisen. Ondanks de leegloop blijven kerken waardevolle plekken, die we moeten beschermen.”

Voor de wederopbouw van de Parijse Notre-Dame schonken allerlei multinationals samen al gauw een miljard euro. Maar wie is er gul voor een kerkje uit 1931 in een Zuid-Hollandse polder?

Een paar deurplanken hangen nog aan het scharnierbeslag. Daarachter: één dikke vloer van verkoold puin en as. Bovenin de toren staan de wijzers stil op half twee.

Christiaan Weijts schrijft vrijdags een column op deze plaats.