Neerstortende walrussen en weggeknipte ijsberen

Ophef Iedere week bespreekt de redactie wetenschap hier ophef in de wetenschap. Deze week: een nieuwe Attenborough-documentaire.

Still uit Our Planet: walrus valt van een klif.
Still uit Our Planet: walrus valt van een klif. Foto Netflix

‘Tragedy porn” noemde de Canadese bioloog Susan Crockford de Netflix-documentaire Our Planet van Sir David Attenborough afgelopen voorjaar. In de tweede aflevering van de serie is te zien hoe walrussen van een Siberisch klif vallen, hun dood tegemoet. Volgens klimaatscepticus Crockford suggereert Attenborough ten onrechte dat de walrussen het hoge klif op zijn geklommen omdat er te weinig zee-ijs is.

Dat de walrusscène nu opnieuw discussie op internet oproept, komt door de première van een nieuwe Attenborough-documentaire, bij de BBC: Seven Worlds, One Planet. Daarin zit ook de scène met ter aarde stortende walrussen, maar ditmaal wordt duidelijk dat ze over de rand worden gejaagd door ijsberen. Dat was in de eerdere film niet zichtbaar, en dus verspreidde Attenborough volgens Crockford en haar medestanders van The Global Warming Policy Forum (TGWPF) een leugen. Die ‘leugen’ is nu volgens TGWPF-voorzitter Benny Peiser rechtgezet in de nieuwe documentaire, al vindt hij dat Attenborough nog publiekelijk zijn spijt moet betuigen.

Over de rand geduwd

Walrussen die op kliffen klimmen en ervan afstorten zijn geen uniek verschijnsel, schrijft Crockford op haar eigen website Polar Bear Science. Ze verwijst naar een soortgelijke gebeurtenis in Alaska in 1994: doordat de walrussen te dicht opeen gepakt lagen, zouden ruim veertig dieren over de rand zijn geduwd. In 1995 en 1996 stortten op dezelfde locatie nog eens tientallen walrussen naar beneden.

Bij het voorval in Siberië, dat in 2007 plaatsvond, kwamen zo’n 250 walrussen om het leven. De hamvraag blijft: waaróm klommen al die walrussen naar boven? Het verdwijnen van zee-ijs, zoals Attenborough suggereert, lijkt een aannemelijke verklaring. Zeker is het niet, maar een leugen? Attenborough zegt niet dat de walrussen door klimaatverandering naar beneden storten.

Tegelijkertijd heeft Crockford gelijk dat er in Our Planet geen gewag gemaakt van ijsberen op het klif, terwijl die er in Seven Worlds, One Planet wel blijken te zijn. Daarmee mondt de discussie uit in de vraag in hoeverre je als natuurfilmer de montage van beelden naar je hand mag zetten om een bepaald verhaal te vertellen – dat is bij Attenborough-documentaires vaker gebeurd.

Het Amerikaanse Twitter-account van Netflix adviseert dierenliefhebbers om de walrusscène uit Our Planet eventueel over te slaan, vanwege de confronterende beelden.