Hoge Raad verbiedt omzeilen ontslagvergoeding arbeidsongeschikte

Slapend dienstverband Talrijke arbeidsongeschikten krijgen loon noch ontslagvergoeding omdat zij in een ‘slapend dienstverband’ worden gehouden. ’s Lands hoogste rechter zet daar nu een streep door.

Werkgevers houden duizenden arbeidsongeschikt geraakte werknemers ‘slapend’ in dienst om zo de wettelijk verplichte ontslagvergoeding te omzeilen.
Werkgevers houden duizenden arbeidsongeschikt geraakte werknemers ‘slapend’ in dienst om zo de wettelijk verplichte ontslagvergoeding te omzeilen. Foto iStock

Een werkgever moet zijn arbeidsongeschikt geraakte werknemers ontslaan als zij daarom vragen, zodat zij een ontslagvergoeding kunnen krijgen. Dat heeft de Hoge Raad vrijdag bepaald.

De hoogste rechter maakt daarmee een einde aan het fenomeen van ‘slapende dienstverbanden’. Nederlandse werkgevers houden naar schatting duizenden arbeidsongeschikt geraakte werknemers ‘slapend’ in dienst om zo de wettelijk verplichte ontslagvergoeding te omzeilen.

Lees ook: ‘Ik wil helemaal geen loonstrook, ik wil ontslagen worden’

Bij een slapend dienstverband ontvangt de werknemer maandelijks een loonstrookje van 0 euro, omdat de werkgever na twee jaar ziekte geen loon meer hoeft te betalen. Vanaf dat moment ontvangt de werknemer de arbeidsongeschiktheidsuitkering WIA. Die bedraagt 70 procent van het laatstverdiende loon.

Werkgevers moeten zich houden aan de wettelijke plicht van „goed werkgeverschap”, schrijft de Hoge Raad in een richtinggevende uitleg van de wet, zogeheten prejudiciële vragen. Uit dat goed werkgeverschap volgt volgens de hoogste rechter dat werkgevers de ontslagvergoeding niet mogen omzeilen via een ‘slapend dienstverband’.

Tienduizenden euro’s

Het argument van werkgevers dat die ontslagvergoeding – soms tienduizenden euro’s – te duur is, gaat niet op, schrijft de Hoge Raad. Werkgevers kunnen de ontslagvergoeding van arbeidsongeschikte werknemers immers volledig terugvorderen bij uitkeringsinstantie UWV. Dat is geregeld in een wet die de Eerste Kamer vorig jaar aannam. Die regeling gaat pas in april 2020 van start, maar geldt dan met terugwerkende kracht voor alle ontslagen sinds de introductie van deze ontslagvergoeding in 2015.

Als een arbeidsongeschikte werknemer zijn baas vraagt om ontslag, moet die daaraan meewerken, oordeelt de Hoge Raad. Juridisch gezien is er dan geen sprake van ontslag, maar van beëindiging van het contract met wederzijds goedvinden. De werkgever moet de arbeidsongeschikte werknemer vervolgens een bedrag betalen ter hoogte van de ontslagvergoeding, schrijft de hoogste rechter.

Werkgevers mogen hun werknemer wel ‘slapend’ in dienst houden als daar „gerechtvaardigde belangen” voor zijn, zoals „reële re-integratiemogelijkheden” binnen het bedrijf.

Snel duidelijkheid

Tot nu toe oordeelden rechtbanken zeer verschillend over dit fenomeen. Sommige rechters gaven de werkgever gelijk, omdat het Nederlandse arbeidsrecht niet zoiets kent als een ‘ontslagplicht’. Werkgevers hebben alleen het récht om werknemers onder sommige omstandigheden te ontslaan.

Andere rechtbanken redeneerden al volgens de lijn die de Hoge Raad nu kiest: de werknemer heeft een duidelijk belang bij het ontslag. Als de werkgever dan geen gegronde reden heeft om dat te weigeren, moet het verzoek worden ingewilligd.

Om snel duidelijkheid te krijgen over deze kwestie, vroeg de rechtbank Limburg eerder dit jaar om deze richtinggevende uitleg van de Hoge Raad. Lagere rechters moeten zich daar vervolgens aan houden.

‘Strikt toezien’

Vakbonden roepen werkgevers op om snel gehoor te geven aan de uitspraak. De vakbonden FNV en CNV staan samen honderden werknemers bij die ongewild een slapend dienstverband hebben.

„We willen vóór het einde van het jaar een einde aan alle slapende dienstverbanden”, zegt Piet Fortuin, voorzitter van CNV Vakmensen in een verklaring. En de FNV „zal er strikt op toezien dat de uitspraak van de Hoge Raad bij onze leden wordt nageleefd”, zegt Sheila van der Beek, jurist bij de grootste vakbond.

Stefan Sagel, advocaat van de arbeidsongeschikte in deze zaak bij de Hoge Raad en tevens hoogleraar arbeidsrecht in Leiden, verwacht dat het aantal slapende dienstverbanden al snel zal afnemen. „Veel werkgevers die nog in de ‘verzetstand’ zaten, zullen afzien van een procedure nu er zo’n duidelijke uitspraak ligt. Zij zullen denken: laat ik het maar regelen, dan ben ik er vanaf.”

De werkgeversverenigingen VNO-NCW en MKB-Nederland adviseerden hun achterban al eerder om arbeidsongeschikten met een slapend dienstverband tegemoet te komen.