Dit is het huis van een ster, met krans en kattebelletje

Kunst op reis Waar leefden kunstenaars? Op reis naar de plekken waar zij hun stempel drukten. Deze week de Victoriaanse actrice Ellen Terry in Tenterden.

Foto Erik van Zuylen

Kan een huis of atelier bezocht worden, dan woonde er een onvergetelijk mens. Maar in Kent is dat andersom. Zonder het 16e-eeuwse boerenhuis zou de eigenaresse, zou de Victoriaanse actrice Ellen Terry (1847-1928), vergeten zijn. Maar het is er en iedereen mag erin. Buiten genieten tuinliefhebbers van haar rozenstruiken en appelgaard. Binnen vergapen theaterliefhebbers zich aan alles wat ze bewaarde, ook al is er niemand meer die haar meemaakte. Want podiumkunst vervliegt waar je bij staat, met de acteurs erbij. Tenzij ze werden gefilmd, maar in Terry’s tijd bestond de film nog maar net en dus bestaat haar kunst niet meer. Wat niet wegneemt dat Ellen Terry een groot kunstenaar was en ultrapopulair. Ze speelde alle grote rollen. Verscheen ze in het openbaar dan gaf dat opstootjes. Of, zoals een vrijwilliger annex suppoost het uitdrukt: „Ellen was Maggie Smith, Judi Dench en Helen Mirren rolled up in one”. G.B. Shaw schreef rollen voor haar. John Singer Sargent schilderde haar. Virgina Woolf stelde vast: „Ze vulde het podium en alle andere acteurs gingen uit zoals elektrisch licht uitgaat in het zonlicht”. Bovendien was ze, als ongehuwde moeder van twee kinderen, ook nog eens een geruchtmakend unverfroren non-conformist.

Foto Erik van Zuylen

In 1900 kocht ze Smallhyte Place, een hoeve met een weelderig begroeid stuk grond. Elf jaar na haar dood kreeg de National Trust het beheer. De acteur John Gielgud, haar achterneef en bij leven beschermheer van Smallhyte Place, liet de stal ombouwen tot een theatertje. Hij trad er zelf op en nog altijd worden er voorstellingen gespeeld.

Dit is het huis van een ster. Overal hangen foto’s en geschilderde portretten. In vitrines liggen sieraden, waaiers, rekwisieten. De bloemenkrans waarmee ze in Romeo and Juliet haar kapsel versierde, de zijden kousen die ze droeg voor Madame Sans-Gêne. Handschoenen voor haar heel kleine handen. Er is het kattebelletje op een linnen servet waarmee collega Sarah Bernhardt haar bedankte voor het lenen van haar kleedkamer en er is de brief waarmee Oscar Wilde haar, vergeefs, zijn eerste toneelstuk aanbood (Vera; or, The Nihilists, 1880) en haar aanspoorde om snel terug te keren van haar tournee door Amerika.

Bovenaan de krakende trap staan kostuums uitgestald, met als pièce de résistance haar gewaad voor Lady MacBeth, versierd met de schildjes van 1.000 kevers. Ook bleef de roodzijden Portia-robe (uit De koopman van Venetië) bewaard, die in 1885 mee op wereldtour ging. Toen Terry hem niet meer gebruikte, leende ze hem uit voor gekostumeerde bals. Aan schrijfster Vita Sackville-West bijvoorbeeld, haar buurvrouw van het landgoed Knole.

Foto Erik van Zuylen

In een tussenkamer is een bibliotheek ingericht. Er zijn zeldzame oude drukken van Shakespeares stukken, maar de archivaris, een pensionado van de British Library, wijst graag op andersoortige boeken. Dat dikke kookboek bijvoorbeeld, dat destijds her en der rondslingerde, want „Ellen wilde laten blijken dat ze heel goed kon koken”. Trof hij bij de studie van haar archieven iets over een rol in de, toen nog zwijgende, film? In een fotoboek vindt hij na enig zoeken vier scènefoto’s: Ellen Terry, al wat ouder, stopt een jonge vrouw in de tobbe. Met een teddybeer op de rand. Uit welke film kan dit zijn? Dat weet hij niet.

In alle ruime vertrekken is een open haard, maar stoken hoefde niet. Ellen Terry was ’s winters in haar huis in Londen. Werd het zomer, dan verkaste ze naar hier, waar ze potten met geraniums in de vensterbanken zette. Toen haar gezondheid afnam, verbleef ze permanent in Smallhyte.

In haar slaapkamer zijn, op aanwijzing van een foto die haar dochter destijds maakte, de spulletjes op haar kaptafel gerangschikt als op de dag van haar dood. Twee ivoren sierkammen onder de spiegel verraden een zware vracht haar. Tegenover haar bed hangt het portret van haar grootste voorbeeld: Eleonora Duse.

Smallhyte Place, Smallhythe Road, Tenterden, Kent, Verenigd Koninkrijk. Geopend maart t/m oktober, 11-17u. Ma en di gesloten.