‘Wij blijven graag lekker ouderwets’

Het worden er steeds minder maar ze zijn er nog: leuke, gekke, bijzondere ondernemingen. Ditmaal: een papierinstituut uit 1869 aan de Amstel, met een collectie van meer dan duizend papiersoorten. „Hij kent de prijs van elk velletje zo’n beetje uit zijn hoofd.”

Rob Willemsen (links) en Mick Lemminga van Vlieger Papier: „Het mooist zijn misschien wel de kladblaadjes.”
Rob Willemsen (links) en Mick Lemminga van Vlieger Papier: „Het mooist zijn misschien wel de kladblaadjes.” Foto Novi Zijlstra

Nepalees papier, Italiaanse vellen, bladgoud, papier met droogbloemen, gekreukt papier, handgemaakt papyrus uit Egypte, houtdrukpapier, Frans handmarmerpapier en meer origami-papier dan de gemiddelde Japanse winkel voorradig heeft: je kan het zo gek niet bedenken of ze hebben het bij Vlieger Papier („de grootste papierwinkel van Europa”).

„We hebben de naam in papier, maar struinen de markt ook af naar andere bijzondere dingen”, zegt Rob Willemsen (61), van origine etaleur en samen met Mick Lemminga (57) al 28 jaar lang „het gezicht van Vlieger”.

„Zo vond ik laatst Japanse penselen gevuld met inkt, van het merk Kuretake. We hebben ook prachtige Japanse aquarelverf, van de doosjes alleen al ga je kwijlen.” Zo’n Gansai Tambi-doosje met 36 kleuren kost 85 euro – „dat verkoop je niet elke dag” –, inclusief Japanse handleiding. „Die kunnen we ook in het Engels krijgen, maar dit is authentiek: mensen snappen er niks van maar vinden het geweldig.”

Willemsen bestiert de eerste verdieping met teken- en schilderspullen, collega Lemminga is „hoofd papier”: „Hij kent de prijs van elk velletje zo’n beetje uit zijn hoofd” (indrukwekkend: de collectie bevat meer dan duizend papiersoorten).

Tachtigjarigen

De winkel, een Amsterdams begrip tussen de Munttoren en de Halvemaansbrug, viert dit jaar zijn 150ste jubileum. Willemsen, vol trots: „We hebben zelfs felicitaties uit Thailand ontvangen en kregen anekdotische brieven van tachtigjarigen die hier vroeger met hun ouders kwamen.”

Mensen stonden huilend aan de deur omdat ze een papiertje nodig hadden dat nergens anders te krijgen was

Rob Willemsen Eigenaar (over noodgedwongen sluiting door wateroverlast)

Van origine was Vlieger Papier een familiebedrijf en uitgever: toen J. Vlieger. Het oorspronkelijke pand zat tot 1993 even verderop aan de Amstel, nabij de Halvemaansteeg. Ooit waren er ook Vliegerpanden aan het Damrak en het Rapenburg. Vlieger overleefde twee wereldoorlogen, onder meer door de verkoop van verduisteringspapier. De laatste Vlieger (Gerrit) overleed in 1986. Wim Gasé, de huidige eigenaar, redde Vlieger enkele jaren later uit een faillissement.

In die relatief korte tijd is er veel veranderd: „Vijftien jaar geleden had je nog handelsreizigers uit India, die met een koffertje vol vellen papier ter plaatse aan ons verkochten”, aldus Willemsen.

Foto Novi Zijlstra

Een vitrine op de trap memoreert aan de vervlogen tijd. Papieren erfgoed is vergeeld uitgestald: een Ganzenbordposter, Harlekijn- en Kat-en-Muisspellen uit de jaren twintig, handgeschreven brieven, prentenboekjes. Bijvoorbeeld Sint Niklaas en zijn knecht, al is de knecht „verdekt opgesteld” achter een ander boekje: „Het hoort bij onze geschiedenis, dus we laten het staan. Al hebben we meer dan eens gevreesd voor een steen door de ruit tijdens de Zwarte-Pietdiscussie.”

Vandaag de dag is er geen eigen prentproductie meer, wel te koop: tekenblokken, kwasten van dassenhaar, foamborden – „niet aan te slepen” – paperclips in allerlei vormen („de pinguïnpaperclip loopt heel goed”), miniatuur-stempelkussens, ballen van plastic en piepschuim – „ideaal om planeten of kerstballen mee te maken” – en krijt in alle kleuren van de regenboog.

Een gummetje kan al worden gekocht voor 50 eurocent. Een Royal Talens Rembrandt aquareldoos daarentegen kost zo’n 200 euro, van „professionele kwaliteit”. En een velletje handgedrukt Japans papier? „Zo’n 25 euro; 65 bij 100 centimeter. Best wat geld voor een velletje papier”, zegt Willemsen.

Veel klanten zijn kunstenaar, vervolgt hij, al varieert het klantenbestand. Zo koopt Josje van der Neut Kolfschoten (8) van haar zakgeld op een zonnige zaterdagmiddag 12 potloden op de eerste etage: „Ik ben hier voor het eerst, volgens mijn moeder hebben ze goede tekenpotloden – in hardheid B – en misschien wil ik wel tekenaar worden, of wetenschapper.”

Een verdieping lager zoekt expositie-ontwerper Carlo Wijnands (56) zwarte foamborden uit om de waaiers van de Romanovs op te pinnen voor de najaarstentoonstelling Juwelen in de Amsterdamse Hermitage: „Ik kom al járen bij Vlieger”.

Dagelijks zijn er gemiddeld ruim honderd betalende klanten. Het piekt in mei-juni tijdens de afstudeerperiode van de kunst-, mode- en bouwkundeacademies, maar het echte hoogtepunt is de sinterklaastijd. „Mensen geven vaak maar zo’n 5 euro uit voor een sinterklaascadeautje en lopen hier vervolgens met 50 euro aan surprisemateriaal de deur uit”, zegt Willemsen lachend.

„Vroeger kwamen er ook veel hobbyschilders, toen de Teleac-schilderlessen van Bob Ross nog een hype waren. Tegenwoordig wordt een tablet van stal gehaald ’s avonds; mensen tekenen of schilderen niet meer en masse.”

Krabbelen met pennetje

Toch lijkt het soms of de tijd in de speciaalzaak heeft stilgestaan. „We blijven graag lekker ouderwets, dat is onze charme”, aldus Willemsen. Zo krabbelt hij zijn bestellingen nog altijd met een pennetje op en verstuurt hij de velletjes het liefst per post: „Tot uitlachen of kribbige mails en bestelformulieren van leveranciers aan toe”.

Foto Novi Zijlstra

Kort na het vorige jubileum, tien jaar terug, knapte een waterleiding boven het plafond. De „hele toko” stond onder water, de winkel sloot vier maanden de deuren. „Toen hebben we gemerkt hoe we gemist werden. Mensen stonden huilend aan de deur, omdat ze een papiertje nodig hadden dat nergens anders te krijgen was.”

Willemsens mooiste Vlieger-herinnering? „Moeilijk, Vlieger is zo’n beetje mijn leven. Het mooist zijn misschien wel de kladblaadjes waarop pennen worden getest. Achteloos wellicht, maar er staan soms prachtige boodschappen of tekeningen in. Zo heb ik thuis een tekening van Herman Brood en een van de tekenaar van Fritz the Cat.”

Vlieger Papier, Amstel 34. www.vliegerpapier.nl