Turkse regeringskrant Sabah richt pijlen op redactie Al Jazeera

Mediaruzie Turkse media hebben kritiek op de berichtgeving van Al Jazeera English over het Turkse offensief in Syrië. Journalisten van de zender zouden de alliantie tussen Turkije en Qatar willen ondermijnen.

Turkse soldaten patrouilleren in Tal Abyad, op de grens tussen Syrië en Turkije. Foto Bakr Alkasem / AFP
Turkse soldaten patrouilleren in Tal Abyad, op de grens tussen Syrië en Turkije. Foto Bakr Alkasem / AFP

De Turkse krant Daily Sabah, een spreekbuis voor president Erdogan, publiceerde deze week een vernietigend hoofdredactioneel commentaar onder de veelzeggende kop ‘Al Jazeera English: een bedreiging voor de alliantie tussen Turkije en Qatar’. De krant verwoordt in feite de woede in Turkse regeringskringen over de wijze waarop journalisten van Al Jazeera English verslag deden van de Turkse militaire operatie tegen de Koerdische militie YPG in Noordoost-Syrië.

Sabah beschuldigt „een kleine groep mensen binnen Al Jazeera English” ervan „opzettelijk de erfenis van de zender te ontmantelen” door „de Turkse operatie in Noordoost-Syrië te bezoedelen met de talking points van de terreurorganisatie PKK”. Ze zouden voortdurend hebben gesproken van ‘de Syrische Koerden’ terwijl het Turkse offensief was gericht tegen de YPG, de Syrische tak van de PKK. Hiermee zouden ze de alliantie tussen Turkije en Qatar ondermijnen.

Volgens Sabah kan het bondgenootschap alleen worden gered als Al Jazeera English „alle individuen verwijdert die de alliantie vergiftigen vanachter een rookgordijn van onafhankelijke journalistiek”. Als er geen actie wordt ondernomen, zo dreigt de krant, dan zal Turkije ook „geen reden hebben om Doha te steunen”. Met Doha wordt de regering van Qatar bedoeld, de eigenaar van Al Jazeera en een van de weinige bondgenoten die Turkije nog heeft in het Midden-Oosten.

Een openlijke aanval

„Gezien de nauwe relaties tussen de Turkse regering en Daily Sabah – en het algehele mediaklimaat in Turkije – is het zeer onwaarschijnlijk dat zo’n fel hoofdredactioneel commentaar is gepubliceerd zonder toestemming van Erdogan”, schrijft Birol Baskan, auteur van het boek Turkey and Qatar in the Tangled Geopolitics of the Middle East. „Desondanks is het nog te vroeg om te spreken van een existentiële bedreiging voor de alliantie tussen Turkije en Qatar.”

De relatie tussen beide landen is de afgelopen jaren steeds hechter geworden. Na de uitbraak van de Arabische Lente kozen ze partij voor oppositie- en rebellengroepen die gelieerd zijn aan de Moslimbroederschap. Hiermee stonden ze lijnrecht tegenover de andere Arabische Golfstaten die de status quo willen handhaven. Turkije heeft een grote militaire basis in Qatar, dat als een van de weinige landen zijn steun uitsprak voor de Turkse operatie in Syrië.

Het is niet de eerste keer dat Turkse regeringsfunctionarissen moeite hebben met de berichtgeving van Al Jazeera English. Ze klagen al jaren dat de zender te veel aandacht besteedt aan vermeende mensenrechtenschendingen in Turkije, zoals het hardhandige politieoptreden tijdens de Gezi-protesten in 2013. Soms belden ze met Doha in een poging de berichtgeving af te zwakken – dat zou minister van Buitenlandse Zaken Cavusoglu ook dit keer hebben gedaan.

De kritiek bleef meestal binnenskamers, maar nu is sprake van een openlijke aanval. En het bleef niet bij Daily Sabah. Ook de Turkse staatszender TRT haalde uit naar de berichtgeving van AJE over het Turkse offensief, die niet veel zou verschillen van de anti-Turkse propaganda op de Saoedische staatszender Al-Arabiya. In reactie besteedde TRT prompt aandacht aan een rapport van Human Rights Watch over de slechte behandeling van arbeidsmigranten in Qatar.

Erdogans zakenvrienden

De kritiek laat zien hoe Al Jazeera wordt gezien in Turkse regeringskringen: als een verlengstuk van het Qatarese buitenlandbeleid. Dat geldt immers ook voor een groot deel van de Turkse media. Niet alleen TRT en het staatspersbureau Anadolu, maar ook voor particuliere media zoals Sabah en CNN Türk, die in handen zijn van Erdogans zakenvrienden en trouw het regeringsgeluid vertolken. Maar Al Jazeera English heeft altijd een relatief onafhankelijke koers gevaren.

Correspondenten, verslaggevers en redacteuren van Al Jazeera English wilden niet reageren op vragen van deze krant en verwezen door naar de persvoorlichter. Vooral het team in Turkije zal zich waarschijnlijk aangevallen voelen door het hoofdredactioneel commentaar in Daily Sabah. Ze wilden echter niet zeggen of ze zich gesteund voelen door de hoofdredactie. Zo blijft de vraag onbeantwoord waar journalistiek ophoudt en politiek begint bij Al Jazeera.

„Als het aankomt op de Qatarese belangen, dan geeft Al Jazeera English geen zier om zogenaamde journalistieke onafhankelijkheid”, zegt een anonieme Turkse functionaris tegen de website Middle East Eye. „Maar ze behandelen Turkije anders. Ze beschuldigen Turkije ervan de Koerden af te slachten, en erkennen niet eens banden tussen de YPG en de PKK.” De afdeling persvoorlichting van Al Jazeera reageerde niet op diverse verzoeken om een reactie op de Turkse kritiek.

Erol Önderoglu, voorzitter van Reporters Without Borders Turkije, noemt Sabahs kritiek op het redactionele beleid van een bevriend medium „zorgwekkend” en waarschuwt voor „draconische maatregelen om elkaars media het zwijgen op te leggen”. Hij trekt een vergelijking met de Turkse journalisten die zijn opgepakt omdat ze kritiek hadden op de operatie in Syrië. „Wellicht dacht de regering: als druk hier leidt tot redactionele veranderingen, dan kunnen we met Al Jazeera hetzelfde doen.”