Opinie

Suikeroom

Mirjam de Winter

Rotterdam heeft een steenrijke suikeroom, maar bijna niemand die hem kent. En de paar bofkonten die Martijn van der Vorm al wel eens hebben ontmoet, zwijgen over hem als het graf. Omdat ze weten dat de schuwe havenbaron, investeerder en filantroop veel waarde hecht aan zijn anonimiteit. Van der Vorm laat zich niet interviewen en er is slechts één (gedateerde) foto van hem te vinden. Voor zover bekend woont hij in Monaco, is hij zeezeiler, ongetrouwd, kinderloos en zeer gefortuneerd. Telg uit een Rotterdamse familie van havenbaronnen, oprichters van de cruisemaatschappij Holland America Line en HAL Investments, waar Martijn van der Vorm 25 jaar lang de dagelijkse leiding had. Volgens zakenblad Quote heeft de familie een vermogen van ruim 8 miljard euro, waarmee ze op de tweede plaats van de nieuwste Quote 500 belandde.

En kennelijk vond de familie, rijk geworden van Rotterdam, het belangrijk om iets terug te doen voor de stad. In 2011 werd door Van der Vorm de stichting De Verre Bergen opgericht met als mission statement: „Rotterdam beter en sterker maken”.

Sindsdien worden jaarlijks tientallen miljoenen gestoken in maatschappelijke projecten in Rotterdam. Zo werden tweehonderd woningen voor Syrische vluchtelingen gekocht en investeert de stichting 25 miljoen euro in het nieuwe Feyenoord-stadion, in ruil voor 4.000 (gratis) zitplaatsen voor kinderen van Zuid. Ook droeg De Verre Bergen 20 miljoen bij aan het nieuwe museumdepot van Boijmans. En zo lopen er nog tientallen projecten in de stad, die allemaal even professioneel lijken te worden geleid en uitgevoerd. Dat geldt ook voor zusterorganisatie Droom en Daad, met Wim Pijbes als directeur, die miljoenen investeert in kunst en cultuur in de stad. In de renovatie van Fenixloods II op Katendrecht bijvoorbeeld, waar het ‘landverhuizersmuseum’ moet komen.

Voor Rotterdamse bestuurders en politici moet het soms wat ongemakkelijk voelen dat een kapitaalkrachtige weldoener zich met de stad en indirect ook met hun beleid bemoeit. Maar zolang de Rotterdammers er beter van worden, is het mooi meegenomen, zo is de overheersende gedachte. Toch is er ook kritiek, want de invloed van beide stichtingen wordt steeds groter en waar ligt de grens? Die kwam in zicht toen de stichting 50 miljoen euro wilde bijdragen aan de verbouwing van museum Boijmans. Droom en Daad vroeg in ruil voor de donatie een „seat at the table”, directe zeggenschap dus. Het museum weigerde en de potentiële gift werd tot ieders verbijstering weer ingetrokken. En toen Pijbes met plannen kwam voor een grondige opknapbeurt van het (gemeentelijk) park bij de Euromast, vroegen raadsleden zich hardop af of de stad er met Pijbes een elfde wethouder heeft bijgekregen.

En volgend jaar begint stichting De Verre Bergen aan een wel heel bijzonder experiment, dat ook weerstand oproept. In Zuidwijk wordt een eigen basisschool opgericht voor ‘kansarme’ kinderen, met maar liefst twee leerkrachten voor de klas en langere lesdagen. De gemeente is enthousiast, maar uit het onderwijsveld komen gemengde reacties. „Het publieke bestel verzwakt en in dat gat stappen filantropen”, zegt onderwijsverbeteraar Jelmer Evers in het AD. Hij vreest gewenning. Dat de noodzaak om het onderwijs aan te pakken verdwijnt „omdat rijke mensen altijd nog kunnen helpen”.

Maar wat een gezeur allemaal. De stad zou zich gelukkig moeten prijzen met deze Rotterdamse Bill Gates, die met een club intelligente mensen op professionele wijze problemen aanpakt die anderen laten liggen. In Amsterdam zijn ze stikjaloers op onze stille suikeroom. En terecht.

Mirjam de Winter (@mirjamdewinter) is freelance journalist en stadsgids in Rotterdam.