Recensie

Recensie Beeldende kunst

Op ‘Intens Mexico’ is het zaaltje over de dood het mooist

Beeldende kunst De tentoonstelling ‘Intens Mexico’ toont 46 Mexicaanse kunstwerken uit de 20ste eeuw. Het gaat er over de dood, maar ook over politiek, identiteit en seks.

Frida Kahlo, Los Cocos (1951).

Frida Kahlo, Los Cocos (1951).

Collection Museo de Arte Moderno/INBAL-Secretaría de CulturaBanco de México, Diego Rivera & Frida Kahlo Museums Trust

Ze was nog maar 43 of 44 jaar oud, maar haar lichaam wilde al niet meer. Liggend in bed schilderde Frida Kahlo haar verdriet van zich af in een fruitstilleven. Een sinaasappel ligt er gehavend bij, een meloen is draderig van binnen, een kokosnoot huilt kleine tranen.

Het is maar een klein schilderijtje, want op bed kon Kahlo niet langer grote formaten hanteren. Haar gezondheid was altijd al dramatisch geweest, nu was ook nog haar been geamputeerd. Drie jaar later zou ze sterven. Wellicht wordt die dood aangekondigd in dit treurige fruit. Het hangt in een zaaltje over de dood dat met de thema’s politiek, identiteit en seks de tentoonstelling Intens Mexico vormt, met 46 Mexicaanse kunstwerken uit de 20ste eeuw.

‘Dood’ is het mooiste zaaltje. Toen Kahlo stierf, verzegelde haar man en kunstenaar Diego Rivera haar badkamer voor vijftig jaar. Bij de heropening zou een fotograaf Kahlo’s lichamelijke attributen vastleggen, zoals een korset en bebloed ziekenhuisgewaad. Religieus plechtig hangen de foto’s nu naast het rouwende fruit, als een altaarstuk. In deze tentoonstelling gaat elk kunstwerk over meer dan je zou vermoeden.

Weinig abstractie

Diego Rivera, Retrato de Lupe Marin (1938). Collection Museo de Arte Moderno/INBAL-Secretaría de CulturaBanco de México, Diego Rivera & Frida Kahlo Museums Trust

Want zo zou je deze moderne Mexicaanse kunst kunnen samenvatten: kunst met een wereld aan verhalen. Er was dan ook weinig ruimte voor abstractie in die 20ste eeuw die was begonnen met een bloedige revolutie (1910-17). De vaak socialistische of communistische kunstenaars portretteerden daarna zowel revolutionair Zapata als anonieme volkshelden, trotse boeren, vrouwelijke soldaten. Posterachtig als Sovjetkunst is het niet. In veel ruimtelijker vormen en ingetogen kleuren kozen deze schilders een sociaal realisme met vleugjes kubisme en expressionisme voor extra vuur.

Daarin stond de mens centraal. Raúl Anguiano schilderde een Mexicaanse versie van de klassiek Romeinse sculptuur van de doornuittrekker – nu draait het om Mexico, is de boodschap, niet om dat oude Europa. Die Mexicaanse identiteit, dat droeg ook Kahlo uit met haar kunst en uitgesproken kleding. En zelfs seks was politiek: een ode aan schone vrouwen van dubbel bloed, want de mengeling van Spaanse en inheemse komaf gold als dé Mexicaan. Dit emancipatoir bedoelde idee vergde ook zijn tol: de inheemse bevolking paste vaak niet in dit nationale beeld.

Seks is te snappen

Maar zo mooi als het zaaltje over de dood beelden en verhalen aaneenrijgt, en ook het thema seks nog wel is te snappen, mis je elders uitleg over de politieke achtergrond. Hoe werkte deze kunst? Waar lag de macht? Wat gebeurde in de macropolitiek? Dat ontbreekt. Bovendien is de tentoonstelling ingericht met toeristische vlaggetjes en cactussen, wat niets te maken heeft met de kern van deze kunst, die eerder vraagt om een pamflettistische dan een toeristische omgeving.

Olga Costa, La vendedora de frutas (1951).

Collection Museo de Arte Moderno/INBAL-Secretaría de Cultura

Dat is zonde, want hierdoor verwar je ook de kunst met clichés – arbeideristische hoerakunst. En dat is het niet, het zijn geen karikaturen, het is verbonden met een tijd die je meer moet uitleggen. Ook daarom is het zaaltje over de dood het mooiste: dit gedijt wel bij de uitleg die er is. Je herkent verdriet, kwetsbaarheid, heroïek omdat dat nu eenmaal herkenbaar is, waarbij de samenhang van de zaal genoeg extra dimensie geeft. Je ziet en begrijpt martelaarschap, dodenverering, rouw. Je ziet Azteekse dodenbeelden die in een portret door Rivera dienen als accessoire – opnieuw een symbool van Mexicaanse identiteit.

Zo sijpelden politiek en identiteit door in het leven van alledag, met de dood erbij. Al die vele verhalen, dat wil deze kunst vertellen.