Kabinet erkent fouten in jeugdzorg en wijzigt stelsel

Decentralisatie Het kabinet erkent dat te veel kinderen niet op tijd hulp krijgen. Maar het zou ‘te ver gaan’ om te zeggen dat de decentralisatie is mislukt.

De jeugdzorginstelling Transferium, in Heerhugowaard
De jeugdzorginstelling Transferium, in Heerhugowaard Foto Olivier Middendorp

Het kabinet grijpt in bij de jeugdzorg. Ruim vier jaar nadat de verantwoordelijkheid voor jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering aan de gemeenten werd overgedragen, ziet het Rijk zich genoodzaakt om het jeugdzorgstelsel opnieuw te herzien.

Het kabinet erkent dat te veel kinderen niet op tijd hulp krijgen en wil meer regionale samenwerking afdwingen door de jeugdzorg anders in te richten. Dat schrijven de ministers Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) en Sander Dekker (Rechtsbescherming, VVD) donderdagavond in een brief aan de Tweede Kamer.

Het kabinet vindt het te ver gaan om te zeggen dat de decentralisatie is mislukt. „Dat doet geen recht aan wat er allemaal bereikt is”, zegt minister Hugo de Jonge in een interview met NRC. Hij wijst op het feit dat er nu meer jongeren in beeld zijn en dat het aantal plaatsingen in de gesloten jeugdzorg is gedaald. „Maar ik zou niet durven zeggen dat het goed gaat. Het gaat namelijk niet goed”, zegt de minister.

Lees hier het interview met Hugo de Jonge: ‘Decentralisatie van de jeugdzorg heeft niet goed gewerkt’

De Jonge geeft toe dat de bezuiniging waarmee de overdracht van taken naar de gemeenten gepaard ging, niet handig is geweest. „Het heeft de uitvoering bemoeilijkt en misschien wel vertraagd”.

Inspectierapport

De noodzaak van de nieuwe ingreep in het stelsel wordt onderstreept door een rapport van de Inspecties Gezondheidszorg en Jeugd en Justitie en Veiligheid, dat eveneens donderdag aan de Tweede Kamer is gestuurd. De inspecties constateren dat hulp voor jongeren en gezinnen met de meest complexe en zware problematiek nu „niet” of „niet tijdig” beschikbaar is. Kwetsbare kinderen komen terecht op achtereenvolgende wachtlijsten, de gevolgen hiervan zijn volgens de inspecties „zeer ernstig”. „Kinderen blijven langer in onveilige situaties en raken meer beschadigd, waardoor problematiek verergert.”

De maatregelen die jeugdzorginstellingen, het Rijk en de gemeenten tot nu toe hebben genomen, lossen de problemen niet op, schrijven de inspecties. Belangrijke reden hiervoor is dat er te weinig mensen zijn die het werk kunnen en willen uitvoeren. Het personeelsverloop is groot, evenals het verzuim. Instellingen kunnen de benodigde zorg niet altijd leveren. Uit nieuw onderzoek van accountantskantoor EY blijkt dat de financiële situatie van vier op de tien jeugdzorgaanbieders „hoog risicovol” is.

Het kabinet wil de jeugdzorg „beter ordenen” en gemeenten en aanbieders tot samenwerking dwingen. De verwachting is dat gemeenten zo kunnen besparen op de inkoop van zorg en dat de administratieve lasten zullen afnemen. De manier waarop de samenwerking tussen gemeenten in de 42 jeugdzorgregio’s nu is georganiseerd, is te vrijblijvend, vinden de ministers De Jonge en Dekker. Het feit dat vrijwel iedere gemeente met een ander verantwoordingssysteem werkt, heeft geleid tot veel bureaucratie en frustratie bij jeugdzorgmedewerkers.

Door de Jeugdwet te wijzigen, wil het kabinet beter afbakenen op welk niveau jeugdzorg wordt georganiseerd. Zo moeten bijvoorbeeld de pleegzorg, gesloten jeugdzorg en specialistische anorexiazorg voortaan in regio’s worden geregeld. „Dat moet je als gemeente niet zelf willen doen”, zegt De Jonge.

xxx

Eerlijke tarieven

De ministers willen ook dat er in de jeugdzorg regels komen voor „reële prijzen”. Gemeenten hanteren nu soms tarieven die voor aanbieders niet kostendekkend zijn.

De Jonge wil geen landelijke tarieven, daarvoor is de jeugdzorg „te veelvormig”. Wel wil hij gemeenten verplichten te voldoen aan een aantal voorwaarden – worden bijvoorbeeld CAO-afspraken ingewilligd? En kan er scholing van worden betaald? Daarnaast moet in contracten tussen aanbieders en gemeenten komen te staan dat de tarieven elk jaar meestijgen met de loon- en prijsontwikkeling.

Veel gemeenten kampen momenteel met tekorten op hun jeugdzorgbegroting. Het kabinet maakte dit voorjaar bekend dat er tot en met 2021 een miljard euro extra naar de jeugdzorg gaat. Gemeenten zeggen dat er meer geld nodig is. Dat komt er voorlopig niet: het kabinet gaat volgend jaar eerst onderzoeken of er structureel geld bij moet. De Jonge denkt dat gemeenten hun geld nu niet altijd effectief besteden en dat daar nog „veel winst te behalen is”.

Interview Hugo de Jonge pagina 6