Opinie

Hallo, hallo mevrouw Merkel! Bent u daar nog?

Londen en Berlijn zijn met zichzelf bezig, alleen Parijs maakt zich druk over Europa. Maar Macron alleen is niet genoeg, denkt Michel Kerres.

Michel Kerres

De nieuwe voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen, stelde een „geopolitieke Commissie”, in het vooruitzicht, een dagelijks bestuur met meer daadkracht en minder naïviteit voor een ruwere wereld. Het wordt hoog tijd dat die wereldwijze Commissie begint, want met de geopolitieke oriëntatie van de Europa wil het nog niet zo vlotten.

Twee voorbeelden. De EU-toetredingsonderhandelingen met Noord-Macedonië en Albanië werden, op verzoek van Frankrijk en Nederland, op de lange baan geschoven, waarna de twee staatjes zich mochten koesteren in de warme belangstelling van Rusland. Niet handig in een wereld van concurrerende blokken.

Ook onhandig was het initiatief van de Duitse minister van Defensie Annegret Kramp-Karrenbauer. Ze wilde in Noord-Syrië een internationale bufferzone inrichten op basis van een VN-mandaat, maar ze had weinig huiswerk gemaakt. Ze had haar coalitiegenoot en minister van Buitenlandse Zaken, Heiko Maas, niet geïnformeerd en ook Parijs was nogal verbaasd. Terwijl Erdogan, Trump en Poetin de toekomst van Syrië bepalen, stuntelt powerhouse Duitsland met een derderangs plan.

Buitenlandse diplomaten maken al langer gewag van een gebrek aan ambitie in Berlijn, van een „fin de siècle- sfeer”. Mevrouw Merkel, bent u daar nog?

Terwijl kanselier Merkel opvalt door afwezigheid, de nieuwe Commissie nog niet los mag en de Britse premier Johnson op campagne gaat is er veel ruimte voor de Franse president Macron –en die neemt hij graag.

Macron gaat van de ene netelige mondiale kwestie naar de andere. Hij propageerde een vriendelijkere omgang met Rusland. Hij bemiddelde tussen de VS en Iran. Deze week was hij bij Xi Jinping en twijfelde hij openlijk over de toekomst van de NAVO. Macron is, bij gebrek aan concurrentie, de nieuwe leider van Europa.

Als Macron op reis gaat is hij in eerste instantie een Franse president, om zich even later in de Europese vlag te wikkelen. In China sprak hij over de nieuwe dependance van het Centre Pompidou en over Franse wijn die hij met Xi had gedronken. Aansluitend sprak hij als chef van Europa. Over het belang van samenwerking tussen Europa en China voor het klimaat en de verdediging van vrijhandel. Macron had niet alleen Franse ondernemers meegenomen, maar ook een Duitse minister en een Eurocommissaris.

Macrons optreden als de de-facto leider van Europa is méér dan een Franse president die zijn plaats niet meer kent. Macron hamert er keer op keer op dat Europa zich zelfbewuster moet opstellen. In The Economist noemde hij de NAVO „hersendood” en vroeg zich af of Europa nog wel op de VS kan rekenen. En als je daaraan twijfelt dan kun je niet anders dan je eigen verdediging ter hand nemen. Europa staat aan de rand van de afgrond, zegt Macron. Als Europa zich niet snel profileert als geopolitieke speler is Europa niet meer meester over haar eigen lotsbestemming.

Macron schuwt dramatische analyses niet, maar is hij ook effectief? Zijn bemiddeling tussen de VS en Iran heeft nog geen effect, de hervatting van vredesbesprekingen in Oekraïne blijft uit, de blokkade van Albanië en Noord-Macedonië zette kwaad bloed en détente met Rusland gaat veel landen te ver. Als Macron iets wil bereiken in Europa én namens Europa moet hij in Europa coalities smeden. Maar dan moeten er ook machtige partners zijn die mee willen doen. Mevrouw Merkel?

Redacteur geopolitiek Michel Kerres en Oost-Europa-deskundige Hubert Smeets schrijven afwisselend over de kantelende wereldorde.