Grote onrust na onthullingen vervuilde grond Oosterpark

Zwartboek Het recente ‘Zwartboek Oosterpark’ bewijst wat al langer werd gedacht: het park is sinds de renovatie niet alleen gehavend, maar ook sterk vervuild met gif.

Het Oosterpark tijdens de renovatie. ‘Project Verdubbeling Oosterpark’ moest het park groener maken, maar dat gebeurde niet. Ook blijkt de grond vol gif te zitten.
Het Oosterpark tijdens de renovatie. ‘Project Verdubbeling Oosterpark’ moest het park groener maken, maar dat gebeurde niet. Ook blijkt de grond vol gif te zitten. Mariette Carstens Fotografie

Nietsvermoedend duwt een moeder haar kinderwagen naar de speeltuin in het Oosterpark. In gele letters staat op het asfalt gekalkt: ‘Speelveld=Gifbelt’. Bij de bewoners rond het park is grote onrust ontstaan sinds de recente publicatie van Zwartboek Oosterpark door Stichting Herstel Oosterpark.

Gestaafd door tal van feiten toont de stichting aan dat de grond in het Oosterpark sterk vervuild en vergiftigd is met stoffen als lood, zink, arseen en restanten asbest. Bij de renovatie is deze vervuilde grond niet afgevoerd, maar opnieuw gebruikt in het park – weliswaar na ‘filtering en reiniging’, maar daarmee zijn de gifstoffen niet weggehaald, zo blijkt nu.

Voorzitter Ernst Sonneveldt en bioloog Arend Wakker, werkzaam bij de Hortus Botanicus in Amsterdam en Leiden, zijn „verontrust over de al jarenlange vernietiging van deze eens groene oase in Amsterdam-Oost”. De stichting bood het rapport in oktober aan aan het college van B&W en persoonlijk aan burgemeester Femke Halsema (GroenLinks) en de verantwoordelijk wethouder Laurens Ivens (SP). Omdat een reactie tot nu toe uitbleef besloot de stichting tot een ultimatum met als eis: onafhankelijk bodemonderzoek. Is er vrijdag geen reactie dan gaan ze over tot dagvaarding van de gemeente. „Wij hebben weet van de loodvergiftiging, en hebben de plicht dit te doen”, aldus Sonneveldt.

100 pagina’s tellend drama

Het Zwartboek is een 100 pagina’s tellend drama van teloorgang van groen in het Oosterpark, bomenkap, bodemvervuiling, wateroverlast en nalatigheden door stadsdeel Oost in communicatie met de burgers en tegenwerking door stadsdeelvoorzitter Ivar Manuel (D66) om de problemen aan te pakken.

De zwart uitgeslagen bladeren van de rododendrons duiden vrijwel zeker op vergiftigde ondergrond

„Kijk”, zeggen Wakker en Sonneveldt terwijl we door het park lopen, „nu komen we aan bij de killing fields, zoals bezoekers het noemen.” Ze wijzen op dode platanen, stompen van afgezaagde bomen, de plek waar eens een rozentuin stond en waar nu halfdode rododendrons verkommeren met zwart uitgeslagen bladeren – geen herfstkleur: het duidt vrijwel zeker op vergiftigde ondergrond. De stichting voert sinds september 2014 een juridische strijd, eerst met stadsdeel Oost en na opheffing van de stadsdelen met de gemeente.

Hoe is het zo gekomen? In 2013 initieerde de gemeente Project Verdubbeling Oosterpark met als doel meer groen, vermindering wateroverlast en herstel van het park, zoals ontworpen door landschapsarchitect L. Springer. Deze plantte in 1892 1.800 bomen; nu zijn er door kap en sterfte bizar genoeg echter nog maar 900 over. De ‘verdubbeling’ lijkt achteraf bezien vooral op verstening te slaan.

Verder zouden de hotels aan de rand van het park hekken weghalen en de tuinen toegankelijk maken. „Maar”, betoogt Sonneveldt, wijzend op entree en terras van Hotel Arena, op het nieuwe Hotel Pillows en Hostel Generator, „alles aan dit project is mislukt. Er is geblunderd. De hotels bouwen ver het park in. Daartoe moesten 334 bomen gekapt worden. Ook kwamen er brede asfaltpaden en kunnen er nu vrachtwagens van meer dan zes ton rijden; ter bevoorrading van de hotels. Daarnaast is het park festivalterrein geworden voor Keti Koti, Amsterdam Roots en Loveland – grootschalige evenementen, ondersteund door Manuel, die evenmin het groen dienen maar vooral horeca en toerisme.”

De stichting en sympathisanten zijn nooit door de gemeente gehoord, ondanks massaal bewonersprotest tegen voortzetting van Project Verdubbeling. Sonneveldt: „We stellen de gemeente verantwoordelijk. Zo negeerde toenmalig wethouder Thijs Reuten (PvdA) ‘groene’ aannemers en gunde hij de renovatie aan Aannemingsbedrijf Van Gelder, die alleen maar goed is in het aanleggen van asfaltwegen.” Nu blijken de siergoten verkeerd aangelegd; het park stroomt bij regen vol water. Door die vernatting sterven weer boomwortels af.

Sonneveldt: „Afgezien van het verlies aan biodiversiteit is de gifgrond het grootste probleem. We bezitten een alarmerend rapport uit 2012, waartoe de gemeente zelf opdracht gaf. Daarin staat het hele scala aan vervuilde grond minutieus opgesomd. Het is in de onderste lade op het gemeentehuis verdwenen.”

IQ-verlies bij jonge kinderen

De stichting heeft het onafhankelijke ingenieursbureau IDDS uit Noordwijk ingeschakeld, die tien steekproeven deed naar lood. Kees Brouwer van IDDS: „Het onderzoek toont aan dat de schadelijke stof lood sterk verhoogd aanwezig is. Vanuit het oogpunt van volksgezondheid en milieuhygiëne geeft dit aanleiding tot het nemen van maatregelen.” In een reactie laat hoogleraar Jacob de Boer, toxicoloog aan de Vrije Universiteit, weten dat „regelmatige blootstelling aan lood tot IQ-verlies leidt bij jonge kinderen”.

Een woordvoerder van de gemeente laat weten dat onderzoeksresultaten van 2017 aangeven dat ter plaatse van de speeltuin echter „geen vervuilde grond is aangetroffen”, en dus is er „geen noodzaak om te saneren”. Over de nieuwste gegevens uit het Zwartboek gaat de gemeenteraad zich nog buigen, zegt ze. Het gaat dan niet alleen over het Oosterpark, maar (lood)verontreiniging binnen de hele ring. Het feit dat het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) onderzoek deed naar het effect van lood op de ontwikkeling van kinderen, speelt hierbij een grote rol. Amsterdam wil de normen rond lood aanscherpen. De gemeente doet de komende tijd onderzoek bij alle speelplaatsen, scholen en dagverblijven om te kijken hoe het staat met de bodemkwaliteit en of daar eventueel gesaneerd moet worden – ook in het Oosterpark.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.