Geflopte investering in WeWork is een ‘harde les’ voor Softbank

Investeringsfonds De Japanse techinvesteerder Softbank presenteerde voor het eerst in veertien jaar rode cijfers. Oorzaak: tegenvallende prestaties van WeWork en Uber.

Softbank-baas Masayoshi Son bij de presentatie van de kwartaalcijfers. „We leven in een ruwe zee”, zei hij over de verliezen.
Softbank-baas Masayoshi Son bij de presentatie van de kwartaalcijfers. „We leven in een ruwe zee”, zei hij over de verliezen. Foto Kazuhiro Nogi/AFP

Een wilde, zwarte oceaan – een plaatje daarvan gebruikte Masayoshi Son woensdag om de situatie van investeringsmaatschappij Softbank uit te drukken. „We leven in een ruwe zee”, zei de topman bij de presentatie van de jongste kwartaalresultaten.

Die cijfers waren „niet goed”, vertelde Son direct bij de start van zijn toespraak met gevoel voor understatement. Softbank presenteerde voor het eerst in veertien jaar rode cijfers: een operationeel verlies van ruim 700 miljard yen (5,8 miljard euro) over het derde kwartaal.

Dat verlies kwam volledig op het conto van het Vision Fund, met een inleg van 100 miljard dollar de grootste investeerder in techbedrijven ter wereld. Belangrijkste oorzaak: tegenvallende resultaten van kantoorverhuurder WeWork en taxi-app Uber.

De vraag is wat dit betekent voor de toekomst van Softbank. Én voor de techbedrijven in Silicon Valley, die voor hun groeiplannen en het dekken van hun verliezen voor een belangrijk deel afhankelijk zijn van investeerders als Softbank.

Focus op unicorns

Eerst Softbank: dat kan wel tegen een stootje. Het Japanse bedrijf bestaat bijna veertig jaar en heeft al de nodige crises doorstaan. In 2000 verloor het na het barsten van de internetzeepbel 90 procent van zijn beurswaarde. Son zag zijn persoonlijk vermogen terugvallen van 78 naar 8 miljard dollar.

Softbank knokte zich terug, mede door een gouden zet. Het investeerde in 2000 een relatief klein bedrag, 20 miljoen dollar, in de toen nog onbekende webwinkel Alibaba. Softbank bezit nu een kwart van Alibaba, inmiddels een van de grootste internetbedrijven ter wereld. Son mag zich met zijn 13 miljard dollar inmiddels alweer tot de honderd rijkste wereldburgers rekenen.

Softbank, van origine een media- en telecombedrijf, heeft de laatste jaren zijn focus verlegd naar unicorns, relatief jonge technologiebedrijven die meer dan een miljard dollar waard zijn. „Wij richten ons op de entrepeneurs met de visie en de passie om het onmogelijke te presteren”, zei Son hierover vorige week op de conferentie Davos in the Desert, in de Saoedische hoofdstad Riad. „Wij zorgen voor het geld. Zodat zij kunnen vechten.”

Lees ook dit profiel van Softbank: de investeerder die maar miljarden blijft pompen in tech

Eén van die vechters was de New Yorkse WeWork-oprichter Adam Neumann, door Son een „gepassioneerde kunstenaar” genoemd. Softbank was deze maand gedwongen in te grijpen bij WeWork, dat kantoorruimtes verbouwt tot hippe werkplekken en doorverhuurt aan zzp’ers. Van de 47 miljard dollar waarop WeWork nog niet zo lang geleden werd gewaardeerd, is nog 7,8 miljard dollar over. „Ik heb de waarde van WeWork overschat”, gaf Son woensdag toe. „Ik heb een harde les geleerd.”

Neumann, alleenheerser bij zijn bedrijf en verantwoordelijk voor enorme kostenoverschrijdingen, werd uitgekocht en verliet WeWork als miljardair. Softbank kondigde woensdag aan WeWork-locaties die geen winst maken te sluiten. Naar verluidt verliezen duizenden werknemers daardoor hun baan. Ook wil Softbank dure huurcontracten afkopen en die goedkoper hernieuwen. „Zodat groene appels mooie winstgevende rode appels kunnen worden”, aldus Son.

Lees meer over de val van WeWork: hoe je in twee maanden 35 miljard aan waarde kunt verliezen

Mooie bak met geld

Onder de ruim tachtig bedrijven waarin het Vision Fund investeert, zijn ondernemingen die goed presteren, zoals softwarebedrijven Flexport en OpenDoor. De waarde van de investeringen – niet al het geld is al uitgegeven – bedraagt nog altijd 77 miljard dollar, wat neerkomt op een stijging met gemiddeld 10 procent.

Maar de grote blikvangers – waar Softbank het meeste geld in stak – hebben het zwaar en blijken overgewaardeerd. Uber, waar Softbank 10 miljard dollar in stak, heeft sinds de beursgang in mei een derde van zijn waarde verloren. Ook communicatieprogramma Slack presteert teleurstellend.

Investeerders kijken met een mengeling van zorg en verbazing naar Softbank, vertelt Jeroen Bertrams, die met belangen in zo’n vierhonderd techbedrijven één van de meest actieve techinvesteerders van Nederland is. Hij stak geld in Managed by Q en Spacious – twee start-ups in kantoorverhuur die WeWork opkocht met geld van Softbank. „Ik ben gelukkig in cash betaald en niet in aandelen WeWork”, zegt hij daarover.

Start-ups zien Softbank als een investeerder „die niet altijd even goed oplet en waar je makkelijk een mooie bak met geld krijgt”, zegt Bertrams. Het geeft techbedrijven de mogelijkheid snel te groeien en een ‘netwerkeffect’ te creëren: zo groot worden dat je de concurrentie overbodig maakt en een monopoliepositie bereikt.

Softbank verwacht van de start-ups geen winst, althans niet in die aanloopperiode. „Alibaba, Facebook en Google maakten eerst ook verlies”, zei Son. „Als een bedrijf volwassen wordt, gaat het winst maken. Dat is ons model.”

Dat Softbank nu onder vuur ligt, is slecht voor de techsector. De vraag is waar jonge bedrijven met ‘een goed idee dat de wereld gaat veroveren’ nu moeten aankloppen, zegt Bertrams. „Zo veel van dit soort grote investeerders zijn er niet.”

Vision Fund 2

Softbank werkt intussen stug door aan een opvolger van zijn techfonds. Het Vision Fund 2 moet opnieuw ruim 100 miljard dollar bevatten. Meer dan de helft van het geld in het eerste fonds was afkomstig uit overheidsfondsen van Saoedi-Arabië en Abu Dhabi. Hun doel: „Aantrekkelijke financiële opbrengsten op lange termijn en het diversifiëren van de economie”, zo liet de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman weten bij de lancering van het fonds.

Het Vision Fund 2 wil zich volgens persbureau Bloomberg onder meer richten op start-ups in online apotheken en ‘vleesloos vlees’. Maar zonder nieuw geld uit Saoedi-Arabië wordt het lastig de financiën rond te krijgen. De Financial Times meldde deze week dat Bin Salman het advies heeft gekregen even rustig aan te doen met Softbank. Son ging woensdag tijdens de persconferentie niet in op vragen over Vision Fund 2.