Grote vuile staalfabriek bezorgt Italië kopzorgen

Werk of gezondheid Staalreus ArcelorMittal wil af van een beruchte fabriek in Zuid-Italië. Italiaanse politici zijn furieus.

Foto Tony Gentile / Reuters

Werk of gezondheid: dat is een van de belangrijkste dilemma’s in de strijd rondom de grootste staalfabriek van Europa, in de Zuid-Italiaanse stad Taranto.

Begin deze week liet de staalgigant weten dat ArcelorMittal van de fabriek af wil. Volgens de regering in Rome is dit contractbreuk en in strijd met de afspraken die zijn gemaakt toen ArcelorMittal de fabriek vorig jaar overnam. Een gesprek woensdagochtend bracht de twee partijen niet dichter bij elkaar.

Premier Giuseppe Conte zei dat de regering alles op alles zal zetten om de afgesproken investeringen door te laten gaan en de directe en indirecte werkgelegenheid van de fabriek te behouden. De droom achter het akkoord van 2018, grote ecologische schoonmaak en een rendabele staalfabriek, is volgens hem nog steeds reëel.

Het gigantische complex net buiten Taranto, naar de vorige eigenaar nog steeds vaak Ilva genoemd, is beroemd en berucht. Het is in de jaren zestig opgezet als staatsbedrijf, in een poging om met zware industrie werkgelegenheid te scheppen in het economisch achtergebleven zuiden. In de hoogtijdagen, toen de fabriek meer dan tien miljoen ton staal produceerde, werkten er dertigduizend mensen. Nu zijn dat er ruim achtduizend, maar nog steeds is de fabriek de belangrijkste werkgever in de regio.

Lees ook deze reportage uit 2013 over Taranto

Onevenredig veel kanker

De staalfabriek is ook een enorme vervuiler. Onder de nu bijna 200.000 inwoners van Taranto komt onevenredig veel kanker voor. Metingen hebben in het verleden uitgewezen dat de hoogovens gevaarlijke dioxine in de lucht hebben verspreid. Ook het door de wind verspreide, roodachtige fijnstof van het zogeheten mineralenpark, een openluchtopslag voor allerlei metalen, is zeer schadelijk.

Deze twee elementen, werk en milieu, staan nu centraal in het conflict. ArcelorMittal betaalde in 2017 1,8 miljard euro voor Ilva. De belofte daarbij was dat er nog eens 1,2 miljard euro geïnvesteerd zou worden in sanering van de productiefaciliteiten en dat de productiecapaciteit zou worden verhoogd van 6 naar 8 miljoen ton jaarlijks.

ArcelorMittal claimt dat daarbij ook is afgesproken dat het bedrijf wordt gevrijwaard van schadeclaims die gebaseerd zijn op milieuproblemen – zonder zo’n garantie zouden investeringen bedrijfsmatig gezien niet verantwoord zijn. Er loopt een hele reeks processen wegens de gezondheidsproblemen in Taranto.

Sociale en ecologische ramp

Het kabinet bestrijdt dat die vrijwaring een ontbindende voorwaarde was in het koopcontract. Die vrijwaring was vastgelegd in een wet uit 2015, bedoeld om perspectief te bieden voor investeringen in Ilva. Op initiatief van de Vijfsterrenbeweging, de grootste coalitiepartij, is die bepaling onlangs geschrapt.

Minister Stefano Patuanelli (Economische Ontwikkeling) verwijt ArcelorMittal nu „chantage”. Annamaria Furlan, leider van de vakbond Cisl, twitterde vertwijfeld: „We staan voor een ware industriële, sociale en ecologische ramp”: zij vreest dat Taranto straks zonder levensvatbaar bedrijf zit en met een niet-gesaneerd fabrieksterrein.

Volgens critici is het in Luxemburg gevestigde ArcelorMittal nooit van plan geweest om serieus werk te maken van Taranto, maar wilde het vooral rivaliserende bedrijven voor zijn. Nu in Europa de vraag naar staal daalt en er ook veel staal van buiten de EU wordt geïmporteerd, wil ArcelorMittal van Ilva af, is het verwijt.

Oud-premier Romano Prodi schreef woensdag in Il Messaggero dat het debat rondom Ilva opnieuw illustreert dat Italië geen visie op de toekomst heeft. „Ons industriële beleid [...] beperkt zich ertoe (bedrijven) te redden, zonder daar de noodzakelijke hervormingen op toe te passen”, schreef Prodi Hij ziet Ilva als voorbeeld daarvan, maar ook luchtvaartmaatschappij Alitalia (waarvoor al maanden een koper wordt gezocht) en witgoedfabrikant Whirlpool (die een nauwelijks renderende fabriek bij Napels wil sluiten).