Samengaan met alles en iedereen om je heen op een rave.

‘Raves waren een vrijplaats die zich aan alle controle onttrok’

Brian Welsh In Brian Welsh’ film ‘Beats’ gaan twee Schotse scholieren op zoek naar misschien wel de laatste illegale rave. „Er was een zekere hysterie bij de autoriteiten.”

De Schotse regisseur Brian Welsh (38) was te jong om zelf illegale raves mee te maken. Hield toen ook meer van hardrock, eerlijk gezegd. Wel herinnert hij zich de opgewonden sfeer toen illegale housefeesten in 1994 werden verboden in het Verenigd Koninkrijk. „Die morele paniek en verontwaardiging in de tabloids! Onze kinderen gaan ’s nachts naar de heksensabbat om onder invloed van rare drugs op Satans muziek te dansen. Klassiek Brits.”

Welsh’ speelfilm Beats, een publieksfavoriet op het filmfestival van Rotterdam, speelt in Schotland anno 1994. Het Lagerhuis heeft zojuist de ‘Criminal Justice and Public Order Act’ aangenomen die raves verbiedt: ongeregelde feesten in loodsen, hangars of de open lucht op muziek die „geheel of overwegend wordt gekarakteriseerd door de emissie van een opeenvolging van zich herhalende beats”.

Zorgen over massaal gebruik van de nieuwe drug xtc sloegen om in morele paniek toen in mei 1992 vanuit het niets zo’n 40.000 ravers opdoken in het afgelegen Castlemorton om zeven dagen en nachten te dansen rond tien ‘sound systems’: op open trucks gemonteerde mengtafels, boxen en lichtshow, beheerd door dj-collectieven. Welsh: „Castlemorton was een schok. Dat tienduizenden jonge mensen elkaar vonden zonder dat de politie enig onraad rook. En dat vóór internet, vóór mobiele telefoons. Het voelde als enorm controleverlies.”

In Beats gaan twee Schotse schoolvrienden, Johnno en Spanner, op zoek naar misschien wel de laatste rave: het nationale verbod is zojuist ingegaan. En mogelijk ook hun laatste uitstapje als vrienden: Johnno, een iele, bange telg uit de lagere middenklasse, verhuist binnenkort naar een buitenwijk. De kansloze weirdo Spanner blijft achter in de Schotse, brutalistische betonjungle van Livingston.

De rave is het hoogtepunt van Beats: een tijdelijke, geestverruimende utopie die klassenverschillen overstijgt en een harde breuk vormt met de monochrome saaiheid van het dagelijks bestaan. Een pilletje helpt, dat is zeker. Maar Beats laat je de extase van de rave ervaren zonder chemische versterker.

U verfilmt de rave als een delirium. Wilde u vooral de fysieke ervaring overbrengen?

„Het is de climax waar de film naar toe werkt en die je – boem! – moet overweldigen. Eerst het lichte ongemak en de anticipatie als het pilletje erin hakt, dan dat moment dat beats en hartslag samengaan en je één wordt met iedereen om je heen.

„Om dat gevoel te benaderen, hebben we een echte rave georganiseerd in een verlaten loods, met organisatoren en dj’s die toen al in het circuit zaten. Ik wilde dat niet traditioneel filmen. Ofwel: dansen en dan de muziek uitzetten zodat de helden hun dialoog kunnen uitspreken terwijl de rest nepdanst. Dat geeft niet de juiste vibe. We kozen voor een hele nacht feest terwijl de camera door de menigte danst, teksten dubten we later in. Het bleek een hele organisatie, met honderden kids die een dress code moesten leren, en hoe men indertijd danste. Maar uiteindelijk werd het gewoon een nacht gratis feesten.”

Lees hier de recensie van ‘Beats’

Is uw rave op een specifiek feest gebaseerd?

„We lieten ons inspireren door oud-leden van het Desert Storm-Soundsystem, dat indertijd ’s nachts rond sluitingstijd van de pubs door Glasgow reed met een open truck en dan karavaans auto’s naar een verlaten vliegtuigloods lokte. Zij organiseerden ook een illegale rave in Blackburn waar de mobiele eenheid zonder aanleiding iedereen in elkaar sloeg. Een andere inspiratie was een feest in Londen waar de politie met een graafmachine dwars door een zijmuur ramde. Levensgevaarlijk, er was een zekere hysterie bij de autoriteiten.”

Net als in het toneelstuk van Kieran Hurley waarop u de film baseert suggereert ‘Beats’ dat illegale raves een soort protestbeweging waren. We zien Tony Blair op tv. Maar was house niet eerder een triomf van hedonisme en escapisme?

„Ik koos Tony Blair omdat hij het ultieme verraad belichaamt, het moment dat de oppositie Thatcher-light werd. Blair koos voor individualisme, neoliberalisme en opportunisme, na hem was er geen echte politieke keus meer.

„De rave-beweging had geen eenduidige boodschap behalve non-conformisme, dat klopt. Maar het was een vrijplaats, een gezamenlijke ervaring die zich aan elke controle onttrok. De absurd harde wetgeving bewijst wel dat het als ondermijnend werd ervaren. Terwijl de sfeer dankzij xtc juist heel soft en vriendelijk was.

„Ik geloof ook dat raves in Noord-Ierland een belangrijke bijdrage hebben geleverd aan het vredesproces. Daar kwamen katholieke en protestantse jongeren elkaar opeens tegen met een pilletje achter de kiezen. Onze ouders zeggen dat jullie monsters zijn, maar verdomme, jullie zijn net als wij. Geef me een kus!”

Raves bleken prima in te kapselen. Veel organisatoren van toen zijn nu miljonairs.

„Dat was ook een element: de horeca zag veel omzet verdwijnen. Toen raves werden verboden, zetten clubs en festivals de deuren direct open en werd dance een miljardenbusiness. Het genie, of de tragiek, van het kapitalisme is zijn vermogen om elke rebellie in te kapselen. Je kan Beats zien als de doodsrochel van een massale, illegale subcultuur. Misschien wel de laatste.”