Opinie

Kan deze bruut een bondgenoot blijven?

Tom-Jan Meeus

Vijf jaar terug had je een NAVO-top in Wales, waar ministers uit tien landen door de Amerikanen in een kamertje werden geduwd. Zo ontstond een coalition of the willing die Islamitische Staat (IS) militair ging bestrijden. Voor Den Haag ontnuchterend, Nederland werd gepasseerd. Niet belangrijk genoeg blijkbaar. Er volgde een Tweede Kamerdebat waarin fracties moeite hadden hun gekrenkte trots te onderdrukken.

Niet lang hierna kwam de NAVO ze alsnog tegemoet, Nederlandse F16’s gingen bombarderen boven Irak, en nu beleeft Den Haag de keerzijde. Zeventig burgerdoden door een Nederlandse luchtaanval, de Kamer onjuist geïnformeerd. Het doorzeurende vraagstuk van IS-strijders met een Nederlands paspoort die daar weg willen maar hier niet welkom zijn. En het is zeer de vraag of het hierbij blijft.

We hadden ook beter kunnen weten – daar hoef je echt geen pacifist voor te zijn. In 2014, toen Nederland in de anti-IS-coalitie stapte, waren drie peperdure westerse operaties op rij in het Midden-Oosten mislukt. Nederland was na 2001 militair present in Afghanistan; de Talibaan zijn nooit verslagen. Nederland was na de val van Saddam Hussein in 2003 militair present in Irak, maar nadat de Amerikanen daar in 2011 vertrokken, maakte IS er, versterkt door de Syrische burgeroorlog, zijn monsterlijke opwachting. Europese en Amerikaanse troepen verdreven dictator Gaddafi in 2011, maar ook in Libië heersen chaos en anarchie. Geen hoge successcore.

Wel versloeg het Westen dit voorjaar IS militair, en vorige week maakte Trump triomfantelijk bekend dat IS-leider Abu Bakr al-Baghdadi dood is. Ik zag er in Nederlandse media weinig van terug, maar hij zei daarbij iets onheilspellends: dat hij met ExxonMobil „of een van onze andere oliebedrijven” wil afspreken dat zij Syrische olievelden gaan beschermen tegen loslopende IS-rebellen. „Wij willen ook wel wat olie”, zei hij erbij.

Amerikaanse media wezen meteen op de historische beladenheid: toen Osama bin Laden in 1996 zijn oorlogsverklaring tegen de VS uitsprak, deed hij dat ook omdat de Amerikaanse militaire presentie in Saoedi-Arabië „het grootste gevaar voor de omvangrijkste oliereserves ter wereld” betekende. Handen af van onze olie. Het was de weerzin die later mede tot 9/11 leidde.

En feit is dat Nederland, door zijn deelname aan de anti-IS-coalitie, in het Midden-Oosten te boek staat als bondgenoot van een Amerikaanse president die hier, vermoedelijk onbedoeld maar evengoed tamelijk bruut, solliciteerde naar een herhaling van de recente terrorisme- en oorlogsgeschiedenis. En je vraagt je wel af: zou veel grotere Nederlandse afstand van deze man niet verstandig zijn?

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.