Iedereen moet een beetje bloeden om de stikstofcrisis

Stikstofcrisis Vrijdag presenteert het kabinet maatregelen om stikstofuitstoot te verminderen. Wordt het een grote klap of van alles een beetje?

Foto Merlin Daleman

De VVD wijst naar de landbouw. Laat daar de oplossingen voor de stikstofcrisis maar vandaan komen. Het CDA, bang voor onrust in de agrarische achterban, wil de boeren juist sparen en ziet meer in het verlagen van de maximumsnelheid. Begin daar maar eens.

Deze week wil de coalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie een hopeloos complex probleem oplossen. De woningbouw in Nederland ligt grotendeels stil sinds de Raad van State het soepele stikstofbeleid van de overheid in mei van dit jaar onrechtmatig verklaarde.

Anders dan vorige maand kan het kabinet niet meer naar de provincies wijzen voor een oplossing. Toen lag de nadruk nog op lokale maatregelen in de directe nabijheid van beschermde natuurgebieden. Die moesten nauwgezet de plaatselijke uitstoot compenseren – effectief, maar ook erg tijdrovend. Met 18.000 projecten in de wacht heeft het kabinet die tijd niet.

Daarom zet de coalitie nu ook in op een tweede strategie: niet op kleine schaal compenseren, maar met één snelle slag veel stikstofneerslag wegnemen. Op die manier willen de vier partijen genoeg ruimte vrijmaken om een nieuwe ‘drempelwaarde’ te creëren: wie minder dan die limiet uitstoot, kan zonder lange procedures gaan bouwen.

Het kabinet is ervan overtuigd dat milieuorganisaties vrijwel zeker opnieuw naar de rechter stappen als straks weer vergunningen worden verleend, in de hoop hun succes bij het gesneuvelde stikstofprogramma te herhalen. Hoe rigoureuzer de maatregelen nu zijn, des te groter de kans dat nieuwe vergunningen stevig genoeg zijn om rechtszaken te overleven. Dat vraagt om een pakket maatregelen dat, in Binnenhofjargon, „Raad van State-proof” is.

Weerstand

Zo zitten de vier coalitiepartijen nu met een dilemma: harde maatregelen creëren meer ruimte voor de bouw, maar roepen ook meer weerstand op. Er circuleert een „groslijst” met punten waarvoor Rutte III kan kiezen. Eén autovrije zondag per maand? Verlaging van de maximumsnelheid van 130 naar 100 kilometer per uur in de buurt van natuurgebieden, of misschien wel in heel Nederland? Investeren in veevoer dat de uitstoot omlaag brengt? Of misschien toch een hervorming van de hele landbouw?

Lees ook: Dijkhoff (VVD): ‘Verlaging naar maximaal 100 km per uur bespreekbaar’

Het oplossen van het stikstofprobleem is de grootste uitdaging voor Rutte III tot nu toe. Al beklemtonen VVD, CDA, D66 én ChristenUnie allemaal dat er „geen taboes” zijn en dat „iedereen de urgentie voelt”.

Binnen het vierpartijenkabinet heeft iedereen zijn eigen voorkeuren. Voor een uitweg uit de stikstofimpasse bestaan grofweg twee denkrichtingen: verkeer en landbouw. Dit zijn, zoals D66-fractievoorzitter Rob Jetten dat noemt, „de grootste klappers”. Hij heeft relatief makkelijk praten: D66 is de enige van de vier regeringspartijen die weinig noodzaak voelt om op te komen voor de boeren noch voor de automobilist. Het was zijn partij die in september riep dat de veestapel gehalveerd moet worden. D66 richt zich vooral op de eigen kiezers: merendeels jonge Randstedelingen, op zoek naar een woning.

Bij de achterban van andere coalitiepartners ligt dit complexer. De VVD, de grootste regeringspartij, zit in een spagaat omdat de partij erg hecht aan 130 kilometer per uur én aan de boerenachterban. CDA en ChristenUnie hebben eveneens veel kiezers in de agrarische sector en willen de boeren dus graag zo veel mogelijk ontzien.

Daar komen persoonlijke ergernissen bij. De VVD is erg kritisch over de rol van vicepremier Carola Schouten (ChristenUnie). Zij coördineert als landbouwminister de aanpak van de stikstofcrisis. VVD’ers trekken in twijfel of ze dit dossier wel aankan.

Andersom bestaat bij het CDA ergernis over de opstelling van minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur, VVD) van wie het vermoeden bestaat dat zij de mogelijke verlaging van de maximumsnelheid traineert. Binnenskamers maakt ze graag duidelijk dat zoiets geen kwestie is van in een weekend wat borden opnieuw bestickeren.

Lekkende voorstellen

Alle coalitiepartijen weten dat iedereen moet inschikken. Dus is VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff wél bereid na te denken over een verlaging van de maximumsnelheid, een schrikbeeld voor veel liberalen. En dus hoor je bij het CDA dat boeren wel degelijk een bijdrage mogen leveren, bijvoorbeeld met premies voor stoppende agrariërs. Zo lijkt het maatregelenpakket ‘een beetje van alles’ te worden, waarbij elke getroffen sector een beetje moet bloeden.

Vrijdag moet een brief met maatregelen klaarliggen. Nu al lekken elke dag nieuwe voorstellen, maar de zwaarste besluiten moeten nog worden genomen. Niet voor niets zijn er iedere dag overleggen. Bij het reguliere coalitie-overleg op maandag schoven ook de ministers op het stikstofdossier aan. Woensdagmiddag vindt een extra coalitie-overleg plaats. En de speciaal opgetuigde ‘Ministeriële Commissie Stikstof en PFAS’, met onder meer premier Rutte, de vicepremiers en ministers als Carola Schouten, Eric Wiebes (Economische Zaken, VVD) en Cora van Nieuwenhuizen, komt mogelijk nog twee keer samen deze week.

Het toont aan dat het de coalitie menens is uit deze crisis te komen, maar het is vermoedelijk slechts het begin van een oplossing. De commissie-Remkes werkt aan een nieuw rapport dat onder meer kijkt naar de uitstoot van de luchtvaart. In Den Haag wordt al rekening gehouden met een scenario waarbij Lelystad Airport nooit open zal gaan.

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Haagse Zaken: De tractors zijn Den Haag uit, het stikstofprobleem niet

U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.