Hennis, Bijleveld en een voorgelogen Tweede Kamer | Geen taboes voor de vroempartij

De Haagse Stemming Met Ank Bijleveld, Klaas Dijkhoff en Kees van der Staaij. Ook elke ochtend De Haagse Stemming in je inbox? Schrijf je in!
De Haagse Stemming

Goedemorgen! Ank Bijleveld mag in het Irak-dossier de zooi opruimen die haar voorganger Hennis achterliet. Uit het kabinet wordt volop gelekt over snelheidsverlagingen. En Kees van der Staaij mag zich ridder noemen – met dank aan Hongarije.

BOM MET IMPACT: Het was een Nederlandse F-16 die in juni 2015 de bom afwierp die aan zeventig burgers in het Iraakse Hawija het leven kostte, onthulden NRC en NOS afgelopen maand. Maar de Nederlandse regering wist al binnen twee weken dat er tientallen burgerslachtoffers waren gevallen, moest minister Ank Bijleveld (Defensie, CDA) gisteren erkennen. Dat maakte het kabinet alleen nooit bekend. Toen de Kamer na de aanval vragen stelde, hield toenmalig Defensie-minister Jeanine Hennis (VVD) nog vol dat over burgerslachtoffers niets bekend was, terwijl al een Amerikaans rapport klaarlag waarin die wél vermeld stonden. „We hadden er niets over kunnen zeggen, dat had de lijn moeten zijn. Maar dit zeggen, was verkeerd”, aldus Bijleveld nu. Ze belooft meer openheid – en maakte er werk van. In de brief die de minister gisteren aan de Kamer stuurde, kwam direct het nieuws dat er in september 2015 nóg een aanval was geweest waarbij burgerdoden vielen.

Reputatiemanagement: Bijleveld was niet de minister van Defensie ten tijde van de aanval in Hawija noch degene die de Kamer verkeerd informeerde: dat was Hennis. De taak van Bijleveld is een andere: damage control. Dat geldt zowel voor haar eigen positie – ze is als opvolger van Hennis immers politiek verantwoordelijk – als voor de reputatie van Nederlandse militaire missies. Wat dat betreft was het pijnlijk dat de minister ’s avonds bij Nieuwsuur volhield dat bij de aanval „op zich niks fout gegaan” was en dat ze de zeventig burgeroorslachtoffers betitelde als „nevenschade”. Vandaag moet ze zichzelf overeind houden in het debat met de Tweede Kamer over de Defensiebegroting.

Reputatiemanagement II: In zijn column vraagt Tom-Jan Meeus zich vandaag af: doet Nederland, dat in het Midden-Oosten als een hechte Amerikaanse bondgenoot te boek staat, er na alle mislukte Amerikaanse militaire avonturen in de regio en met een onvoorspelbare president niet beter aan veel meer afstand te bewaren tot de regering-Trump?

WEGTABOES: Het zijn drukke dagen voor ‘Haagse ingewijden’. Vorige week lekten ze al een geheime kabinetsnotitie naar RTL Nieuws die berekende dat een verlaging van de maximumsnelheid naar 100 km/u stikstofruimte voor 75.000 woningen zou opleveren. Klaas Dijkhoff (VVD) bevestigde gisteren dat zijn partij die verlaging „bespreekbaar” vindt, „als je daarmee de bouwsector redt”. Vandaag haalt het AD ‘Haagse bronnen’ aan om te melden dat ook een maandelijkse autoloze zondag op tafel ligt als optie. En in dezelfde krant laten coalitiebronnen alweer weten dat de snelheid niet óveral naar 100 km/u zou moeten worden teruggebracht. Na de afgelopen dagen kan dat voor automobilisten al als een meevaller klinken. Zo maakt de coalitie – en dan vooral de VVD – de geesten in de achterban rijp voor de benodigde ingrepen om uit de stikstofimpasse te komen.

Remkesnabrander: De leden van het Remkes-adviescollege zien het allemaal met lede ogen aan. Een belrondje met betrokkenen rond het college leert dat de landelijke verlaging van de maximumsnelheid door velen als een vanzelfsprekende maatregel werd gezien om andere sectoren te helpen. Dat het Remkes-rapport überhaupt als alternatieve optie voorstelde om alleen lokaal de snelheid aan te passen, noemt iemand „een ontsnapping” en een ander „een politieke zet”. Het kabinet, dat de snelheidsverlagingen eerst op de lange baan leek te schuiven, begint langzaam tot hetzelfde besef te komen.

JOINT VENTURE: Een opsteker voor wietrokers en coffeeshophouders. Drie Brabantse ondernemers die legaal wiet willen telen, moeten alsnog bij ABN Amro een bankrekening kunnen openen. De bank had dat geblokkeerd uit angst voor witwaspraktijken, maar kreeg gisteren van de rechter ongelijk. Daarmee is een belangrijke hindernis weggenomen voor het wietexperiment dat het kabinet wil opzetten: dat vereist legale telers die de coffeeshops die deelnemen aan het experiment ‘via de voordeur’ bevoorraden. Vandaag bespreekt de Eerste Kamer de wet die het experiment mogelijk moet maken. Als die positief is, lijkt de wietproef er na lang treuzelen vanuit de coalitie toch echt te komen.

SCHOOLSTRIJD: Onderwijsministers hebben niet bepaald stilgezeten, maar het lerarentekort lijkt resistent tegen elk onderwijsbeleid. Als er extra geld beschikbaar kwam en iets werd voorgesteld, was dat bijna altijd in reactie op acute problemen. Structureel geld en beleid ontbraken de afgelopen decennia steeds. Zo kon het dat de overheid wél extra uitgaf aan onderwijs, maar leraren daar weinig van terugzagen. Drie cijfers die de omvang van de problematiek in kaart brengen:

Het tekort loopt op: in 2028 dreigt het basisonderwijs dan 10.000 leraren te missen en het voortgezet onderwijs ruim 1.600. De pabo kreeg er dit jaar al honderden aanmeldingen bij – met dank aan deeltijdstudenten en zij-instromers – maar dat is niet genoeg om het tekort te compenseren.

Meer dan 3.300 scholen hebben bij de Algemene Onderwijsbond (AOb) en CNV Onderwijs aangegeven morgen mee te staken. Dat is bijna de helft van het totale aantal scholen in Nederland. Vooral basisscholen doen mee.

Privéonderwijs groeit, en ook dat is volgens schooldirecteuren te danken aan de volle klassen en het lerarentekort. Het aantal particuliere basisscholen is in drie jaar tijd bijna verdubbeld, van 35 naar 60, meldt de NOS. Prijskaartje: 3.000 tot 20.000 euro per leerling per jaar.

UITGELEEND: Ook het hoger onderwijs zit niet stil. De opbrengst van de afschaffing van de basisbeurs gaat, vier jaar na de invoering van het leenstelsel voor studenten, eindelijk terugvloeien naar het onderwijs. Dat was altijd al de belofte, maar gebeurde de afgelopen jaren niet. Vandaag komt minister Van Engelshoven (Hoger Onderwijs, D66) alsnog met concrete investeringsplannen. Voor tornen aan het leenstelsel voelt ze nog niets, zelfs nu ook D66 zich heeft aangesloten bij de groep partijen die een snelle aanpassing van het stelsel bepleit.

ORBÁN ♥ SGP: SGP-voorman Kees van der Staaij mag zich de trotse drager van het Ridderkruis van de Hongaarse Orde noemen. Gisteren reikte Hongarije hem die onderscheiding uit. Aanleiding: zijn inzet om „Europese gezinnen te beschermen”, zijn „strijd tegen hedendaagse christenvervolging” en „het opkomen voor Hongarije”. Dat laatste, zegt Van der Staaij in het Reformatorisch Dagblad, dankt hij vooral aan het verzet van de SGP tegen het rapport van Europarlementariër Judith Sargentini (GroenLinks). Dat waarschuwde voor inperkingen van de democratie onder premier Viktor Orbán, leidde ertoe dat het Europees Parlement Hongarije een unieke sanctie oplegde en kwam Sargentini op een agressieve mediacampagne in Hongarije te staan. De tegenstem van de SGP „zal niet worden vergeten”, aldus een lovende Hongaarse ambassadeur.

QUOTE VAN DE DAG:

„Ik ben er niet voor om mensen te verplichten op één dag hun auto te laten staan. Je zal die dag maar net een verjaardag hebben gepland.”

Minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur, VVD) liet eerder al weten dat zij een autoloze zondag niet ziet zitten.