Eerste puber-aal geeft opwinding onder visbiologen

Viskweek Het duurde even voordat beheerders van een Fins aquarium doorhadden dat zich iets heel bijzonders had voorgedaan.

Vrouwtjesaal met grote ogen.
Vrouwtjesaal met grote ogen. Foto Pauline Jehannet

Voor het eerst is een vrouwtjespaling in gevangenschap spontaan in de puberteit gekomen en kreeg ze een dikke buik vol met rijpe eitjes. Het gebeurde deze zomer in een aquarium in Finland, in het zogeheten Maretarium in het havenstadje Kotka.

„Fantastisch!”, zegt onderzoeker Arjan Palstra van Wageningen University & Research. „Dit is wetenschappelijk enorm interessant, want tot dusver is het nog nooit gelukt palingen in kweek zich spontaan te laten voortplanten. De enige manier waarop dat nu kan, is door palingen lange tijd met hormonen te injecteren.” Ook van wilde palingen, die als volwassen vis een reis van duizenden kilometers maken naar de Sargassozee, is onbekend hoe ze zich voortplanten.

In de diepvries

Het duurde even voordat de Finnen doorhadden dat zich iets heel bijzonders had voorgedaan in hun aquarium, maar toen dat besef was doorgedrongen riepen ze de hulp in van Palstra als palingexpert. De paling met de rijpe eitjes was toen al dood, maar werd nog wel bewaard in de diepvries.

Palstra reisde af naar Finland om het dier te onderzoeken en om bloedmonsters te nemen van de andere palingen in het aquarium. Hij ontdekte dat de buik van de aal inderdaad vol zat met rijpe eitjes, maar ook met veel overrijpe eitjes. „Waarschijnlijk is ze daaraan overleden”, zegt hij. „Voor het vrijkomen van de eitjes is nóg een hormoon nodig, en die prikkel ontbrak kennelijk.”

De seksueel volwassen aal was een vrouwtje van 43 jaar, dat in 1978 vanuit Frankrijk als glasaal werd uitgezet in het Finse Vesijärvi-meer. In 2002 werd ze met elf andere alen teruggevangen en overgebracht naar het aquarium in Kotka.

Kweekverbetering

De hoop is dat er in het Finse aquarium nog meer vrouwtjes zullen ‘afrijpen’ zegt Palstra. „Ze hebben opvallend grote ogen, een teken dat ze gevoelig zijn voor prikkels. We hebben ook met ultrasound in hun lijf gekeken, maar nog geen rijpende eitjes kunnen ontdekken. De afrijping van het eerste vrouwtje was precies op het moment waarop ze in de natuur waarschijnlijk ook paaien in de Sargassozee. Komend voorjaar gaan we weer naar Finland om te zien of er wat staat te gebeuren bij de andere palingen.”

Palstra zou graag weten wat precies de trigger is voor de seksuele rijping. Dat is van belang voor het verbeteren van de palingkweek. Maar het zou ook licht kunnen werpen op de natuurlijke voortplanting van de vis in de Sargassozee. „We weten dat volwassen schieralen daarnaar toe trekken, en dat er larven van de vis gevonden worden. Maar het paaien zelf is er nooit waargenomen.”