‘Vrouwen eerst’ werkt, mannen klagen

Gendergelijkheid Bij het College van de Rechten voor de Mens moest de TU Eindhoven verdedigen waarom ze alleen maar vrouwen wil aannemen.

Illustratie Stella Smienk

Maakt de Technische Universiteit Eindhoven verboden onderscheid op grond van geslacht? Dat is de vraag die maandag voorlag bij het College voor de Rechten van de Mens. Deze zomer kondigde de universiteit aan alle wetenschappelijke functies het eerste half jaar van werving alleen voor vrouwen open te stellen. Zo wil de Brabantse universiteit de balans tussen het aantal mannen en vrouwen herstellen.

Bij antidiscriminatiebureau Radar kwamen sinds de bekendmaking tientallen klachten over de maatregel binnen – de teller staat nu op 52. Vanwege dat ongebruikelijke hoge aantal wil Radar het College laten beoordelen of er sprake is van discriminatie, zegt Sandra Duijvelshoff, teamleider klachtenbehandeling. De klachten kwamen „voornamelijk” van mannen. Een klein deel hiervan waren klagers die zelf benadeeld (kunnen) worden door deze maatregel van de TU Eindhoven, aldus Duijvelshoff. Vanwege de privacy van de indieners wil ze niet verder in detail treden over de klachten.

Hoewel een zitting bij het College aandoet als één in een rechtszaal – drie collegeleden horen, gezeten in een halve cirkel, verzoekers en verweerders aan – is een uitspraak van het College niet bindend. Toch wordt in ruim driekwart van de zaken het oordeel van het College nageleefd, stelt de instantie in haar eigen jaarverslag.

Twintig vrouwen

Nu worden de vacatures aan de TU Eindhoven, als er na een half jaar geen geschikte vrouw is gevonden, weer opengesteld voor mannen. Wel moeten er dan tussen de voorgedragen kandidaten alsnog minstens één vrouw en één man zitten. Eind dit jaar wordt het beleid geëvalueerd, en besluit de TU Eindhoven of de maatregel voor alle wetenschappelijke functies blijft gelden. En zo nee, voor welke vakgebieden en/of functies dan wel. Eerst zou die evaluatie pas na anderhalf jaar plaatsvinden, maar na overleg met de universiteitsraad besloot de universiteit dat moment naar voren te halen. Het is de bedoeling het beleid daarna jaarlijks tegen het licht te houden.

Lees ook wat de reacties waren op het besluit van de TU Eindhoven: ‘Laat oudere mannen plaatsmaken voor vrouwen’

Het nieuwe wervingsbeleid is sinds de start in juli al een succes gebleken, zegt Frank Baaijens, rector van de TU Eindhoven, in de zitting. Twintig vrouwen zijn inmiddels aangenomen. Zestien universitair docenten, één universitair hoofddocent, en drie hoogleraren.

Het voorkeursbeleid geldt overigens alleen voor wetenschappers die extern worden aangetrokken. Intern kunnen wetenschappers, man én vrouw, nog altijd promoveren naar hogere functies.

De radicale maatregel was volgens Baaijens nodig om iets te doen aan de „enorme genderonbalans”. Momenteel is 17 procent van de hoogleraren aan de TU Eindhoven vrouw, al is dat nog zonder de drie recente benoemingen gerekend. Van de universitair hoofddocenten, een tree onder het hoogleraarschap, is 14 procent vrouw.

In de meest recente Monitor Vrouwelijke Hoogleraren, waarin wordt bijgehouden hoeveel vrouwelijke hoogleraren er aan Nederlandse universiteiten werken, staat de TU Eindhoven onderaan de ranglijst van veertien. Die monitor is gebaseerd op cijfers uit 2017 – toen was het aantal vrouwelijke hoogleraren aan de TU Eindhoven lager dan nu, namelijk 12,6 procent. De ondervertegenwoordiging van vrouwen in de wetenschap is geen specifiek Eindhovens probleem, blijkt uit dezelfde monitor. Het landelijk gemiddelde vrouwelijke hoogleraren ligt op 20,9 procent.

De komende vijf jaar ontstaan er aan de TU Eindhoven door een combinatie van natuurlijk verloop, groeiende studentenaantallen en meer subsidie vanuit de overheid 150 vacatures, verwacht Baaijens. „We hebben de afgelopen vijftien jaar van alles geprobeerd om meer vrouwen te benoemen. Maar het gaat heel langzaam. Nu zagen we een groot aantal vacatures aankomen. Dit is het moment om in een korte periode verschil te maken. Ik ben er van overtuigd dat we er een betere universiteit van worden.”

Ongelijkheid

Positieve discriminatie is toegestaan als een instantie of bedrijf kan aantonen dat het daarmee een ongelijkheid opheft, bijvoorbeeld de ondervertegenwoordiging van vrouwen. Er zijn wel allerlei voorwaarden aan verbonden.

Zo mag er alleen de voorkeur worden gegeven aan een sollicitant uit de zogenoemde ‘voorkeursgroep’ als er sprake is van gelijke geschiktheid. Ook moet de maatregel in verhouding staan tot het doel.

Maar wanneer daar precies sprake van is, blijft open voor discussie. Twee keer eerder lag een soortgelijke kwestie voor bij het College (voorheen de Commissie Gelijke Behandeling). Zowel de Rijksuniversiteit Groningen als de TU Delft voerden tijdelijk beleid in om het aantal vrouwelijke hoogleraren te vergroten.

In 2011 oordeelde het college dat de RUG verboden onderscheid had gemaakt op basis van geslacht in haar wervingsbeleid. Maar een jaar later bleek het beleid van de TU Delft wel weer gegrond. Het verschil met de TU Eindhoven met beiden gevallen is dat de twee universiteiten niet álle vacatures louter openstelden voor vrouwen.

Wanneer de uitspraak in deze zaak wordt gedaan, is nog niet bekend. Mogelijk volgt een nieuwe zitting.