Rusland aast op westelijke Balkan na uitstel EU

Noord-Macedonië en Albanië Nu Noord-Macedonië en Albanië voorlopig geen lid van de EU worden, kan Rusland pogen invloed in de regio te winnen.

Premier Rama van Albanië
Premier Rama van Albanië Foto Gent Shkullaku

Nu de Europese Unie de rem heeft gezet op toetredingsgesprekken, dreigen in Noord-Macedonië en Albanië verdeeldheid en nationalisme. Dat stelden de premiers van beide Balkanlanden, Zoran Zaev en Edi Rama, maandag in gesprek met The Financial Times. De beslissing laat volgens Zaev bovendien teveel ruimte aan „derde krachten”, die met zaken als democratie, vrijheid en de rechtsstaat weinig ophebben.

De twee leiders verwoordden de teleurstelling en wrevel op de westelijke Balkan over het EU-besluit, half oktober, om Noord-Macedonië en Albanië voorlopig in de wachtkamer te laten zitten. Ondanks de hervormingen die de landen de afgelopen jaren doorvoerden, en hoewel een meerderheid van de EU-lidstaten vindt dat beide landen voldoende vooruitgang hebben geboekt bij het versterken van de rechtsstaat.

Vooral in Noord-Macedonië is de deceptie over het Europese ‘nee’ groot. Vorig jaar stemden velen tegen wil en dank voor de naamsverandering van hun land, die de weg zou bereiden voor EU-lidmaatschap.

Het was de Franse president Macron die de droom vorige maand hardhandig afkapte. Hij vindt dat de EU eerst zélf moet hervormen en daadkrachtiger moet optreden ten aanzien van landen die een loopje nemen met de Europese democratische principes. Ook stelt Frankrijk dat Skopje en Tirana nog niet klaar zijn voor onderhandelingen. Wat betreft Albanië gingen Nederland en Duitsland mee in die visie.

Critici binnen en buiten Brussel reageerden fel op het Europese besluit dat ze een geopolitiek cadeautje noemen aan Rusland en China, en mogelijk Turkije. „Beloftes zijn gebroken. Op de westelijke Balkan krijgen Chinese en Russische invloeden ruim baan”, zei Judy Dempsey, politiek analist van denktank Carnegie in FT. „De westelijke Balkan is geen obscuur achterland maar centraal in de verschuivende machtsbalans in Europa, en de regio staat niet stil nu de EU het zijn rug toekeert”, klonk het in een opiniestuk op de site van Foreign Policy vorige week.

De Amerikaanse speciaal gezant voor de regio, Matthew Palmer, noemde het besluit – in navolging van Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker – een „historische vergissing” en las er de boodschap in aan Servië en Kosovo dat compromissen aan de EU niet per se deuren openen.

De zorgen dat de Europese draai een machtsvacuüm creëert op de Balkan leken vorige week al te worden bevestigd. Tijdens een Euraziatische top in Italië werden Noord-Macedonië en Albanië door Rusland uitgenodigd voor de Euraziatische Economische Unie (EAEU). Deze variant op de Europese douane-unie telt nu Rusland, Wit-Rusland, Armenië en Kazachstan als leden.

Economisch stelt ze weinig voor (ter vergelijking: het bbp van de EU bedroeg 16.000 miljard euro, versus 1.700 miljard voor de EAEU). Maar deskundigen zien in de in 2015 opgerichte unie een vehikel voor Poetins geopolitieke ambities. De Russische president maakt zich hard voor een ‘Groot Euraziatisch Partnerschap’ met China en heeft grote belangstelling voor het Chinese Nieuwe Zijderoute-initiatief dat aan een opmars bezig is op de Balkan. Zaev en Rama sloegen de Russische uitnodiging af. Het is de vraag of zij dit verzet met verkiezingen in het verschiet volhouden.