Heeft Nederland nog wel een onderwijspartij? | Grapperhaus tart de rechtsstaat

De Haagse Stemming Met Arie Slob, Lodewijk Asscher en Esther Ouwehand. Ook elke ochtend De Haagse Stemming in je inbox? Schrijf je in!

Goedemorgen! Wil de echte onderwijspartij nu opstaan? Minister Grapperhaus zoekt de grenzen van de rechtsstaat op. Het kabinet krijgt er twee ministers bij. En de telefoon van Esther Ouwehand staat onder invloed van mysterieuze krachten.

ONDERWIJSONMIN: In het AD mag minister Slob (Basis- en Voortgezet Onderwijs) vanochtend nog eens vertellen dat zijn onderwijsakkoord géén flutpakket is, maar zijn deal is dood. Althans: de steun van het onderwijs is hij kwijt, nu vakbondsvoorzitter Liesbeth Verheggen is afgetreden en leraren woensdag tóch gaan staken. Het is het verhaal van een vakbond met 80.000 leden, de AOb, die het aflegt tegen een actieclub die de stemming in de achterban peilt via Facebook en zo effectiever blijkt te zijn. Het is ook het verhaal van een kabinet dat steeds vaker met extra geld probeert om onvrede te sussen, van boze boeren tot boze leraren, maar dat nog geen rust in de tent brengt. En het is het verhaal van partijen die hun onderwijsambities proberen te rijmen met de verantwoordelijkheid van het (mee)regeren.

‘Onderwijspartij’ D66: Die pijn is het grootst bij coalitiepartner D66. Voor het eerst leveren de democraten een onderwijsminister, een opsteker voor de zelfbenoemde onderwijspartij. Maar Ingrid van Engelshoven maakt vooralsnog weinig enthousiasme los. Dat ze een feitelijke bezuiniging op de alfawetenschappen omschreef als iets dat „even quick and dirty” moest, hielp niet. Fractieleider Rob Jetten legde ondertussen de schuld voor het uitblijven van investeringen bij universiteitsbestuurders die zich als „Dagobert Ducks” zouden gedragen. En bij de onderhandelingen over de begroting liet D66 het onderwijs schieten in de hoop dat de andere coalitiepartijen er wel over zouden beginnen.

Rosenmöllers dubbelrol: Ook GroenLinks zit in een lastig parket. Partijkopstuk Paul Rosenmöller zit als woordvoerder van de VO-raad aan tafel om extra geld voor het voortgezet onderwijs los te krijgen, maar stemde van harte in met Slobs akkoord. En als fractievoorzitter van GroenLinks in de Eerste Kamer kan hij moeilijk anders dan instemmen met de onderwijsbegroting, na de royale steunbetuiging die Jesse Klaver aan het kabinet deed in de Tweede Kamer.

PvdA vanaf de zijlijn: En dan is er de PvdA, die zich onder partijleider Lodewijk Asscher stevig verzet tegen het onderwijsbeleid van kabinet-Rutte II – u weet wel, van vicepremier Lodewijk Asscher. De regen aan moties die om meer geld voor scholen vragen kunnen bij onderwijsbestuurders op instemming vragen. Maar, zegt een van hen tegen NRC, „we hebben meer aan een coalitiepartij die dat doet.”

BREIDELBLUES: Een schuldbewuste Asscher schoof gisteren aan in Buitenhof. „Ik vind dat we onvoldoende de kern hebben bewaakt”, zei hij daar over de PvdA in Rutte II. In hetzelfde programma deed hij een nieuwe poging de veren van dat kabinet van zich af te schudden, met een terugkeer naar klassieke sociaaldemocratische idealen: hij wil met een nieuwe wet het „ongebreidelde” kapitalisme weer beteugelen. Concreet haalde Asscher zijn inspiratie uit Frankrijk, waar president Emmanuel Macron bedrijven eerder per wet verplichtte hun bijdrage aan de maatschappij te definiëren. Dat wil Asscher nu ook van Nederlandse bedrijven vragen.

PAPIEREN TIJGER: Ook het kabinet is niet vies meer van strengere eisen voor het bedrijfsleven. Staatssecretaris Tamara van Ark (Sociale Zaken, VVD) presenteerde onlangs een wetsvoorstel om werkgevers te verplichten vast te leggen hoe ze discriminatie bij sollicitaties willen voorkomen. Het doel: door dat op te schrijven, worden de werkgevers zich bewuster van hun eigen vooroordelen en neemt arbeidsdiscriminatie af. Maar daarvoor is geen enkel wetenschappelijk bewijs, krijgt het kabinet van een van zijn eigen adviesorganen te horen. Het wetsvoorstel dreigt daardoor een „papieren tijger” te worden, zegt het Adviescollege Toetsing Regeldruk. Dat adviseert: trek die hele wet maar in.

POT VERWIJT KETEL: Voor een minister die bij zijn aantreden beweerde dat hij „als kind in een ketel met rechtsstatelijkheid gevallen” was, danst Ferdinand Grapperhaus (Justitie, CDA) soms wel erg enthousiast op de grenzen van de rechtsstaat. Afgelopen weekend joeg hij privacy-experts al op de kast met zijn voorstel om een achterdeur in berichtendiensten als WhatsApp in te bouwen, zodat Justitie in de apps mee kan lezen. In het Syriëdossier staat Grapperhaus zelfs lijnrecht tegenover zijn eigen Openbaar Ministerie. Dat noemt zijn plannen om de Nederlandse paspoorten van jihadisten af te pakken een „onaanvaardbare” schending van het belang van vervolging en berechting, blijkt uit vertrouwelijke adviezen die NRC heeft ingezien. Grapperhaus wil de terugkeer van Syriëgangers onmogelijk maken, maar het OM vreest dat zij zonder Nederlandse nationaliteit juist niet berecht kunnen worden en hun straffen ontlopen.

KABINETSHUFFLE: Misschien is Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) wel de minister met de meest uiteenlopende portefeuille. Of ja, was: Ollongren is tijdelijk uit de roulatie na een medische ingreep. Ze moet voorlopig vervangen worden, en dat leidt tot een hele stoelendans. Staatssecretaris Raymond Knops (Binnenlandse Zaken, CDA) wordt minister van Binnenlandse Zaken. Staatssecretaris Stientje van Veldhoven (Infrastructuur, D66) wordt ook minister – van Milieu en Wonen. Defensie-minister Ank Bijleveld (CDA) krijgt Ollongrens toezicht op de AIVD erbij. En minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken, D66) neemt haar taken waar als vicepremier namens D66.

CONTACTLOOS: Esther Ouwehand sprak met de Volkskrant – in het Leidse restaurant Het Slachthuis – over haar opvolging van Marianne Thieme als leider van de Partij voor de Dieren. Maar over de onrust in de partij praat ze liever niet. En ook mét de geroyeerde partijvoorzitter Sebastiaan Wolswinkel heeft ze al even niet meer gepraat. „Hij was meteen uit m’n contactenlijst verdwenen, dus hij had mij eruit gegooid, denk ik.” Aan haar heeft het niet gelegen, wil Ouwehand maar zeggen. Alleen: het is voor anderen technisch helemaal niet mogelijk zichzelf uit de contactenlijst op andermans telefoon te verwijderen. Hoe dat dan kan? Dat wist ze zelf „ook niet”, aldus Ouwehand. Jaja.

ALTIJD (ON)HERVORMD GEBLEVEN: Het is feest bij de SGP: sinds afgelopen vrijdag is de partij met 101,5 jaar officieel de oudste landelijke partij die de Nederlandse politiek ooit gekend heeft. Dat vieren we bij NRC met een geheel aan de SGP gewijde aflevering van onze politieke podcast Haagse Zaken. Hoe kan het dat een partij met zo’n lange en onveranderlijke geschiedenis sindskort intern zo onder vuur ligt? Je hoort het van Lamyae Aharouay, Pim van den Dool en Mark Kranenburg.

QUOTE VAN DE DAG:

“Een premier ontwikkelt hier pas bestuurlijke kracht wanneer hij vaardig bemiddelt en zo min mogelijk regie voert: zo paradoxaal is het.”

Politici die Rutte een gebrek aan regie verwijten doen vooral aan gespeelde verontwaardiging, aldus politiek columnist Tom-Jan Meeus in NRC Weekend.