Kenners: ‘PBL-prognose van daling CO2-uitstoot past niet in de trend’

Urgenda-zaak PBL raamt dat de Nederlandse uitstoot nu sterk afneemt door de stroomsector. De actuele situatie is heel anders.

Het interieur van de Amsterdamse kolencentrale aan de Hemweg. De centrale wordt gesloten om aan het ‘Urgenda’-vonnis te voldoen.
Het interieur van de Amsterdamse kolencentrale aan de Hemweg. De centrale wordt gesloten om aan het ‘Urgenda’-vonnis te voldoen. Foto Novi Zijlstra

Het zou een opsteker zijn voor het Nederlandse klimaatbeleid: het halen van een onhaalbaar geacht doel. Het Urgenda-vonnis vereist een ongekende afname van de CO2-uitstoot, al over één jaar. Niet te doen, maar het kabinet meldde vrijdag dat het er veel beter uitziet. Is dat waarschijnlijk? Kenners van de elektriciteitsmarkt zeggen van niet.

Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) voorziet in zijn jaarlijkse analyse van het klimaatbeleid, die vrijdag verscheen, dat tot 2020 grote verschuivingen optreden in de manier waarop we elektriciteit produceren en gebruiken. Dat zal leiden tot spectaculair minder uitstoot. Vooral Nederlandse gascentrales zullen slechte tijden beleven, en veel meer stroom komt uit het buitenland. Dat helpt het klimaat overigens niet, maar de CO2 telt niet mee voor Nederland.

Maar analisten van de elektriciteitsmarkt zien momenteel iets heel anders gebeuren – en dat kan gevolgen hebben voor het Urgenda-doel. „Dat we extreem veel stroom gaan importeren, geloof ik echt niet”, zegt analist Jorim de Boks van energiebedrijf PZEM. Dat beaamt Martien Visser, lector aan de Hanzehogeschool en manager strategie bij Gasunie. „Nederland is de afgelopen zomer juist stroom gaan exporteren.”

Lees ook: Hoe ‘Urgenda’ een levensgroot probleem werd

Politiek ligt de Urgenda-zaak uiterst gevoelig. Volgens dat vonnis, dat vorig jaar werd bekrachtigd in hoger beroep, moet de CO2-uitstoot in 2020 met minstens 25 procent zijn afgenomen ten opzichte van 1990. Dat lijkt haast onmogelijk. Volgens het CBS zat Nederland in 2018 op 15 procent reductie van de broeikasuitstoot. Oftewel: in twee jaar moet er bijna evenveel gebeuren als in de 28 jaar daarvoor.

„Het doel is om het doel te halen.” Dat zei premier Mark Rutte net voor de zomer, en dat herhaalde minister Eric Wiebes (Economische Zaken en Klimaat) vrijdag. Hoewel het kabinet tegen de uitspraak in cassatie ging – de uitspraak volgt eind december – zegt het consequent dat het bezig is het Urgenda-vonnis uit te voeren.

Oude kolencentrale

Het nam sinds 2015 één ingrijpende maatregel vanwege de uitspraak: eind dit jaar moet de Hemwegcentrale dicht, de oude kolencentrale in de Amsterdamse haven. In juni kondigde het kabinet nog achttien kleinere maatregelen aan, en vorige week nog enkele. Daarvan is het effect op het klimaat onbekend.

In de eerste helft van 2019 was de daling nog niet ingezet. De CO2-uitstoot was ongeveer hetzelfde als vorig jaar, laten CBS-cijfers zien.

Maar nu zou het toch begonnen moeten zijn, want de verrassing van vrijdag was dat het nog kan lukken met Urgenda. In de jaarlijkse Klimaat- en Energieverkenning voorziet het PBL dat de CO2-uitstoot volgend jaar tussen de 19 en 26 procent is gedaald ten opzichte van 1990. Of, anders gezegd, ongeveer 23 procent.

Dat Nederland in 2020 voldoet aan het Urgenda-vonnis is nog steeds onwaarschijnlijk. Maar het is, anders dan het hele jaar gedacht, wel mogelijk.

De sterke afname van de uitstoot die het PBL voorziet, komt voor 85 procent voor rekening van de elektriciteitssector. De uitstoot van de Nederlandse stroomvoorziening neemt volgens die analyse in twee jaar met maar liefst een derde af.

Meerdere veranderingen dragen daaraan bij, en deels zijn die in gang gezet: Er is een groot windpark op zee in aanbouw, er komen steeds meer zonneparken, de Hemwegcentrale gaat dicht. En de andere kolencentrales stoken meer houtkorrels, waarvan de CO2-uitstoot niet meetelt.

Voor de overgebleven Nederlandse fossiele stroomproductie, vooral op aardgas, voorziet het PBL magere tijden. Stroom uit het buitenland zal goedkoper zijn, en dus zal de import toenemen. Het PBL ziet de binnenlandse stroomproductie uit aardgas zelfs dalen naar een niveau dat deze eeuw nog niet is voorgekomen.

Gasprijzen ‘absurd laag’

Maar in de elektriciteitssector speelt zich momenteel iets heel anders af. Het gaat goed met gascentrales. „De gasprijzen waren de afgelopen maanden bijna absurd laag”, zegt energie-expert Visser.

Na de milde winter lagen de opslagen vol aardgas, en tegelijk werd er aardgas op de West-Europese markt gedumpt, zoals uit de Verenigde Staten. Voor kolencentrales was de markt juist slecht, en gascentrales sprongen in het gat. „Onze gascentrales hebben in tijden niet zo veel gedraaid”, zegt De Boks.

Dat kan natuurlijk veranderen: de PBL-cijfers wijzen op een slechte markt voor kolen- én gascentrales. „Het hangt af van de prijs van kolen, gas en CO2 en die kan niemand voorspellen”, zegt Visser.

Maar, zegt De Boks, ook de langetermijnmarkt voor 2020 duidt al op goede marktomstandigheden voor gas in Nederland. Zowel hij als Visser wijzen er ook op dat energiebedrijf RWE juist volgend jaar de grootste gascentrale van het land, de Clauscentrale in Maasbracht, na zes jaar stilstand weer gaat aanzetten. Zo’n herstart vergt grote investeringen.

Het PBL roept zelf op om niet te veel waarde te hechten aan zijn cijfers over de elektriciteitsmarkt. „Wij noemen steeds de grote onzekerheid van de centrale getallen”, zegt elektriciteitsexpert Paul Koutstaal van het PBL. „Wij hebben de prijzen waarmee we rekenen, al in maart of april bepaald. En de marktomstandigheden zijn nu juist zo dat kleine prijsfluctuaties al heel grote effecten hebben.”

Voor het kabinet lijkt die onzekerheid van minder belang. Wiebes kondigde vrijdag nog wel extra ‘Urgenda’-maatregelen aan, maar neemt geen grote stappen. Voor het kabinet is 23 procent minder CO2 in 2020 nu ingeboekt.