In nieuwe show keert Hannah Gadsby terug naar comedy

Na haar grensverleggende en ontroerende comedyshow ‘Nanette’, die spraakmakend werd op Netflix, is de Australische comedian Hannah Gadsby terug met een nieuw programma: ‘Douglas’. „Wat verwachten jullie? Meer trauma?”

Hannah Gadsby in haar nieuwe programma ‘Douglas’.
Hannah Gadsby in haar nieuwe programma ‘Douglas’. Foto Sara Krulwich/The New York Times/HH.

Bij de voorbereiding van haar nieuwe show, de opvolger van het succesvolle Nanette, moet Hannah Gadsby (1978) toch slapeloze nachten hebben gehad. Nanette verscheen vorig jaar op Netflix, waardoor een groot publiek kennismaakte met de Australische comedian. In Nanette tartte Gadsby de conventies van stand-up comedy met een woedend relaas, waarin vooral ‘de witte, heteroseksuele man’ het moest ontgelden. Online waren de beledigingen die ze naar het hoofd kreeg geslingerd niet mals, maar de show werd bekroond en bejubeld in de pers. Opvolger Douglas, dat ze afgelopen vrijdag in Antwerpen speelde, is op 13 november in Theater Carré in Amsterdam te zien en zal volgend jaar weer op Netflix komen.

In Nanette zette Gadsby op indrukwekkende wijze uiteen dat comedy geen recht kon doen aan haar verhaal, als lesbienne met een niet genderconform uiterlijk („incorrect vrouwelijk”) en traumatische ervaringen. Omdat ze altijd moest hengelen naar een bevrijdende lach, kon ze nooit het werkelijke, ongemakkelijke verhaal vertellen. Grappen waarin ze zichzelf onderuit haalde, waren in haar geval geen nederigheid, maar vernedering, gevoed door haar schaamte en zelfhaat. Haar conclusie: „I need to quit comedy.”

Lees ook: ‘Comedian Hannah Gadsby vindt het genre opnieuw uit’

Hoe ga je verder na zo’n show? Aan het begin van Douglas reageert Gadsby meteen: „Jullie zijn hier vanwege Nanette, maar wat verwachten jullie? Meer trauma?” Waar de stuwende kracht in haar vorige show de verrassende opbouw was, kiest Gadsby nu voor een tegengestelde aanpak. Minutieus praat ze haar publiek door het verloop van de performance heen. „Zodat jullie straks zullen zeggen: dat was precies wat ik verwachtte.”

Dit verwachtingsmanagement blijkt samen te hangen met een prominent thema in Douglas: het autisme, waarmee Gadsby een paar jaar geleden werd gediagnosticeerd. Vaak voelt ze zich „de enige nuchtere persoon in een kamer vol dronken mensen”. Omdat mensen dingen doen die in haar ogen absurd of onverwacht zijn, vindt ze het prettig om precies te weten wat haar te wachten staat. Vandaar ook de inhoudsopgave aan het begin van haar optreden.

Door haar autisme herkent Gadsby emoties soms niet goed. Ze worstelt met communicatie en de wereld om haar heen. In Douglas vertelt ze met schwung over de misverstanden die hierdoor ontstaan, zoals in een komische sketch over hoe ze als kind een docent tot wanhoop dreef, omdat ze de voorbeelden in een les veel te letterlijk nam.

De diagnose was een bevrijding, omdat ze haar verwarring eindelijk kon plaatsen, vertelt Gadsby. Vervolgens haalt ze flink uit naar ouders die hun kroost niet laten inenten, omdat de kinderen daar autisme van zouden krijgen. „Alsof dat erger is dan polio!”

Gadsby wisselt knap van luchtig en aimabel naar furieus. Ze windt zich op over het Paleodieet en The Ninja Turtles, maar hakt het meest agressief in op het patriarchaat. Waarom willen mannen alles naar zichzelf vernoemen? En waarom schilderden kunstenaars in de Renaissance zulke bizarre naakten? „Blijkbaar hingen vrouwen graag naakt rond in groepjes van drie.” Zelfs het kinder-zoekplaatje ‘Waar is Wally?’ krijgt de volle laag. „Typisch white male privilege: hij doet geen enkele moeite om gevonden te worden, maar verwacht wel dat iedereen naar hem uitkijkt.”

Haar redeneringen zijn verrassend, maar grimmig wordt het niet. De vorm van het optreden doet denken aan hoe ze haar leefstijl in de show omschrijft: „Ik ben gewoon graag thuis, een beetje dingen aan het herschikken.” Gadsby deelt haar frustratie en maakt je deelgenoot van hoe haar omgeving eruit ziet vanuit haar perspectief. Maar dit keer is de bevrijdende lach nooit ver weg.

Douglas van Hannah Gadsby. 13 november, Theater Carré, Amsterdam. Tournee: hannahgadsby.com.au