Opinie

Zes jaar lang leverde Israel wapens aan Khomeiny’s Iran

In de Golfoorlog koos Israël Irans kant tegen Irak, las Carolien Roelants in het boek van de Britse ex-minister Straw.

Dwars

Israëlische leiders, premier Netanyahu voorop, waarschuwen dezer dagen om het hardst voor de groeiende dreiging van de kant van Iran. What’s new, vraagt u, maar de angst voor Iran siddert echt door de Israëlische media. Netanyahu bijvoorbeeld beschuldigde Iran er vorige week van lange-afstandprecisieraketten in Jemen, bij de Houthi-rebellen, te stationeren. „Iran hoopt Irak, Syrië, Libanon en Jemen te gebruiken als bases om Israël aan te vallen [...] Dat is een groot, groot gevaar”, zei hij. Als het waar is, of althans als Israël het waar acht, dan zal er wel een Israëlische aanval op die installaties komen – zoals er de afgelopen paar jaar al honderden aanvallen zijn uitgevoerd op Iraanse bases of wapentransporten in Syrië, en recentelijk ook in Libanon en Irak. Het kan natuurlijk ook een cry-wolf-geval zijn – het is nog steeds formatietijd in Israël en het is niet ondenkbaar dat Netanyahu over de band van de grote, enge buitenlandse vijand zijn bedreigde premierschap probeert veilig te stellen.

Maar dit was alleen maar de opmaat naar het interessante boek van de vroegere Britse (Labour) minister van Buitenlandse Zaken Jack Straw (2001-2006), The English Job, Understanding Iran and why it distrusts Britain. Hij schrijft vooral over de Britse geschiedenis met Iran waaraan de Iraniërs bepaald geen goede herinnering hebben, en dat begrijpt Straw best. Bezetting, manipulatie van sjahs en ministers, plundering van de olie en samen met Amerika de beruchte staatsgreep tegen premier Mossadeq, die zeer tegen de zin van Londen en Washington de Iraanse olie-industrie nationaliseerde. De Iraanse leiders hebben een goed geheugen en ook hedendaagse Britten zijn nog van tijd tot tijd de gebeten hond– zoals Straw zelf in 2015 meemaakte op vakantie in Iran. Hij werd er hinderlijk gevolgd door vertegenwoordigers van de radicale kant van het regime die hem een lange lijst Britse misdrijven tegen Iran overhandigden, en hem uitlegden waarom hij als Brit niet welkom was. Uiteindelijk voelde hij zich gedwongen zijn reis af te breken..

En nu kom ik terug bij Israël: Straw schrijft namelijk ook in redelijk detail over de oorlog tussen Iran en Irak (1980-1988), en hoe nijdig zijn voorganger Denis Healey was over de Israëlische wapenleveranties aan Iran – dus niet het Iran van de sjah waarmee Israël heel goede betrekkingen onderhield, maar de islamitische republiek van Khomeiny die de Joodse staat als „kleine satan” beschouwde. Het is niet nieuw wat Straw schrijft, maar ik vond het wel aardig de wapenleveranties van toen nog eens te vermelden in het licht van de huidige situatie. Of hoe het kan verkeren.

De onderlinge verhoudingen waren ook in de jaren tachtig bijzonder slecht, maar hier zie je weer eens hoe het belang-van-de-dag boven ideologie of gevoelens gaat. Israël was lang niet zo sterk als nu, en zijn belangrijkste overweging was dat Irak het grotere gevaar vormde en ook vijandiger tegenover Joden stond dan de islamitische republiek, die qua bewapening de zwakste partij in deze Golfoorlog was. Een andere overweging was dat Iran dan Joodse emigratie naar Israël niets in de weg zou leggen. En ten slotte waren de wapenleveranties goed voor de Israëlische economie. Volgens Straws bron verkocht Israël in de eerste zes jaar van de oorlog voor 1 tot 2 miljard dollar wapens aan Iran.

Wat ik niet wist, was dat Iran en Israël hadden samengewerkt bij de verwoesting van de Iraakse onderzoeksreactor Osirak. Eveneens een gemeenschappelijk belang: beide verdachten Irak van een geheim kernwapenprogramma, en van een Iraakse atoombom moesten zij niets hebben. Iran ging in 1980 als eerste in de aanval, Israël kon in ’81 de genadeklap uitdelen op basis van Iraanse informatie.

Mocht u een bezoek brengen aan het Museum van de Heilige Verdediging in Teheran, daar kunt u over deze samenwerking niets vinden.

Carolien Roelants is Midden-Oostenexpert en scheidt op deze plaats elke week de feiten van de hypes.