Rutte investeert plots miljard euro

Onderwijs en stikstof Met een onverwachte extra investering hoopt het kabinet de onrust bij boeren, bouwers en leraren weg te nemen.

Vrijdagavond, uren na de wekelijkse ministerraad en de persconferentie van premier Rutte, waren er plotseling twee belangrijke doorbraken. Rutte III investeert deze kabinetsperiode 460 miljoen euro extra in het basis- en voortgezet onderwijs én trekt 500 miljoen euro extra uit om het stikstofprobleem aan te pakken.

Rutte had op zijn persconferentie niets gezegd over deze nieuwtjes. Het lerarentekort was niet ter sprake gekomen, de stikstofproblematiek wel uitvoerig – maar over geld was het niet gegaan, laat staan over honderden miljoenen extra.

Na de kritiek van de oppositie van deze week over de afwezigheid van de premier (‘Waar is Rutte?!’) liet hij vrijdag nadrukkelijk merken in hoeverre ook hijzelf betrokken is bij het oplossen van de stikstofcrisis. De ministers Carola Schouten (Landbouw, ChristenUnie) en Stientje van Veldhoven (Milieu en Wonen, D66) gaan weliswaar „voorop”, zei hij, maar ook híj gaat in gesprek met „bouwers en boeren” en met gemeenten. „We overleggen iedere dag, het is alle hens aan dek.”

De premier kondigde aan dat het kabinet volgende week met een eerste pakket aan maatregelen komt om de woningbouw, die nu grotendeels stil ligt, weer aan te zwengelen. Hij betwistte dat het te lang duurt. „Het punt is: het is écht ingewikkeld. Je kunt gras niet laten groeien door eraan te trekken.”

’s Avonds toverde Schouten na een overleg met de commissarissen van de koning ineens 500 miljoen euro tevoorschijn, wat moet worden aangevuld met geld van de provincies. Maar waar dat bedrag aan zal worden besteed? „Het is bedoeld om maatregelen te kunnen nemen die de neerslag van stikstof in natuurgebieden verlagen.” Concreter wordt het niet. „Op dit moment wordt met man en macht gewerkt aan de maatregelen”, zegt Schouten. Die moeten „snel kunnen worden ingevoerd, effectief en ook haalbaar zijn”.

In een verklaring wijst de minister erop dat de 500 miljoen niet het enige geld is dat beschikbaar zal zijn om de stikstofcrisis aan te pakken: zo is er in het klimaatakkoord al 100 miljoen gereserveerd voor de veehouderij rondom Natura 2000-gebieden en in de Miljoenennota voor 2020 is een miljard euro uitgetrokken voor de woningmarkt waarmee ook de gevolgen van de stikstofproblemen kunnen worden opgevangen. Om varkensboeren uit te kopen heeft het kabinet eerder al 180 miljoen euro vrijgemaakt.

Schoutens partijgenoot Arie Slob, de minister van Onderwijs, kon vrijdag wél meer duidelijkheid geven over de 460 miljoen voor het onderwijs. Basisscholen en middelbare scholen krijgen nog dit jaar 150 miljoen euro extra per sector. Het geld voor de basisscholen gaat naar de salarissen: het personeel krijgt een eenmalige uitkering. In het voortgezet onderwijs mogen schoolbesturen en lerarenteams zelf bepalen waar het geld naartoe gaat. Ook komt er geld vrij voor het opleiden van docenten.

Malieveld vol hijskranen

Met de twee potten geld wil het kabinet de onrust van afgelopen week én van komende week bezweren. Woensdag stond het Malieveld vol met hijskranen en betonmolens bij het ‘bouwprotest’, nadat eerder de boeren al vanuit het hele land naar Den Haag waren gekomen met hun tractoren. De bouwers en de boeren voerden actie tegen het uitblijven van een oplossing voor de stikstofcrisis. Voor komende woensdag stond een onderwijsstaking op de planning, waaraan duizenden scholen zouden meedoen. Die actie is vrijdag afgeblazen door de bonden, tot ongenoegen van leraren. Zij benadrukken dat de problemen in het onderwijs niet zijn opgelost door een eenmalig extra bedrag. Toch hoopt het kabinet met de investeringen de ergste onrust te hebben afgewend.

Dat geldt ook voor de kritiek op premier Rutte. Hij ontbrak bij de demonstraties op het Malieveld en de oppositiepartijen in de Tweede Kamer waren er als de kippen bij om hun ongenoegen te laten blijken. Puur politieke strategie, legde Rutte vrijdag op zijn persconferentie uit: „Ik heb die vraag als oppositieleider zelf regelmatig aan premier Balkenende gesteld. Hij had dan altijd een goed antwoord, wat mij vreselijk irriteerde omdat mijn aanval dan weg was, maar hij zei terecht: ‘Als ik bezig ben met de vraag of ik voldoende zichtbaar ben, dan ben ik niet bezig met het oplossen van problemen’.”

Dat antwoord geeft Rutte, nu hij de premier is, zelf dus ook. „Mijn taak als chef van het team is om ervoor te zorgen dat de ministers hun werk goed kunnen doen.”

De stikstofcrisis is dus wel degelijk Chefsache, zo onderstreepte hij. Maar de oppositie heeft er alle belang bij om het tegendeel te beweren.

Met medewerking van Mirjam Remie.