Op de markt van Chaoyang is er al geen varkensvlees meer

Afrikaanse varkenspest China wordt als grootste producent van varkensvlees ter wereld hard getroffen door de mondiale epidemie van Afrikaanse varkenspest. Maar: „Kip is geen goed alternatief.”

Een verkoopster van rundvlees op een markt in Beijing. Niet alleen varkensvlees, ook alle andere vleessoorten zijn in prijs gestegen als gevolg van de Afrikaanse varkenspest.
Een verkoopster van rundvlees op een markt in Beijing. Niet alleen varkensvlees, ook alle andere vleessoorten zijn in prijs gestegen als gevolg van de Afrikaanse varkenspest. Foto Wu Hong Kong / EPA

Het motregent zacht op de ochtendmarkt in het district Chaoyang in Beijing. Hier kun je tussen vijf en twaalf uur ‘s ochtends naast groenten en fruit ook lams- en rundvlees kopen. Of kip, eieren, vis, schelpdieren en krab.

Alleen is er hier op de ‘Chaoyang ochtendmarkt die het gemak dient van de bevolking’, zoals de officiële naam luidt, sinds alweer een paar maanden geen varkensvlees meer te vinden. En dat terwijl varkensvlees normaal gesproken in China verreweg de meest gegeten vleessoort is.

„De man die hier altijd varkensvlees verkoopt, had zijn vergunningen niet op orde”, zegt een verkoopster in een paarse donzen jas vanuit haar stalletje met ingelegde groenten dat precies op de vlees- en viskramen uitkijkt. „Hij is er al maanden niet meer, maar ik verwacht hem volgende week wel weer terug”, zegt ze optimistisch.

Dat de autoriteiten de laatste tijd extra goed kijken of handelaren in varkensvlees hun zaakjes wel op orde hebben, is niet onverstandig. De uitbraak van de Afrikaanse varkenspest die China in de greep heeft, heeft inmiddels niet alleen tientallen miljoenen dieren het leven gekost, maar ook de hele handelsketen aangetast.

Mondiale dreiging

De Afrikaanse varkenspest, die voor mensen niet bedreigend is, houdt sinds augustus 2018 huis, vooral in Azië. Afgelopen woensdag waarschuwde de wereldorganisatie voor diergezondheid in Parijs (OIE), dat ongeveer een kwart van alle varkens ter wereld uiteindelijk aan de ziekte zal bezwijken. „We kijken echt aan tegen een mondiale dreiging”, aldus OIE-directeur Monique Eloit tegen persbureau Reuters. In de laatste tweewekelijkse rapportage werd een totaal van 9.402 uitbraken gemeld, naast Azië ook in Rusland en Oost-Europa. Daar heerst het virus vooral onder wilde zwijnen.

Met de helft van alle consumptievarkens ter wereld binnen zijn grenzen is China het zwaarst getroffen land. Volgens een voorzichtige schatting van het Chinese ministerie van Landbouw is het aantal varkens in China nu met veertig procent teruggelopen, maar experts denken dat het om nog veel meer dieren gaat.

Inmiddels zijn er in alle Chinese provincies uitbraken. Ook varkens in onder meer Mongolië, Vietnam, Cambodja, Laos, Myanmar, de Filippijnen, Zuid-Korea en Oost-Timor zijn besmet. Volgens experts bestaat er inmiddels een reële kans op wereldwijde vleestekorten in de nabije toekomst.

Afrikaanse varkenspest is niet alleen vrijwel altijd dodelijk voor de varkens die het krijgen, het virus dat de ziekte veroorzaakt is ook bijzonder moeilijk uit te bannen. Ook na jaren in de diepvries kan het nog actief zijn in een varkenskarkas en na ontdooiing daarvan opnieuw een uitbraak veroorzaken. Het virus is ook heel moeilijk weg te krijgen uit stallen, slachthuizen en veewagens.

Snel naar het slachthuis

Het beste is om de varkens ter plekke af te maken, maar dat gebeurt in China lang niet altijd. Maar al te vaak besluiten boeren die zien dat een aantal van hun dieren ziek wordt, de rest van het vee snel naar het slachthuis te brengen. Ze doen dit mede omdat ze er niet op kunnen vertrouwen dat de overheid ze compenseert voor de verliezen die ze lijden.

Voor malafide handelaren is het aantrekkelijk om het besmette vlees op te kopen

Mensen worden niet ziek als ze het vlees eten. Dat maakt het voor malafide handelaren heel aantrekkelijk om het besmette vlees op te kopen, in te vriezen en op de markt te brengen nu de prijzen behoorlijk zijn gestegen. De prijs van varkensvlees ligt in China nu 2,7 keer zo hoog als een jaar geleden. Doordat mensen uitweken naar andere producten, steeg inmiddels ook de prijs van rund- en lamsvlees en van kip, vis en eieren.

Lees ook: Afrikaans virus drijft prijzen varkensvlees op

Op de ochtendmarkt in Beijing zien de meesten met pijn in het hart af van hun favoriete vleessoort. ,,Ik koop helemaal geen varkensvlees meer”, zegt mevrouw Wang. Ze is 67, en vindt het domweg te duur geworden.

Maar de 66-jarige mevrouw Liu vindt dat vooral voor oudere mensen en slecht idee. Ze draagt een doorzichtig douchekapje om haar kapsel te beschermen tegen de motregen. „Ik koop nog net zo veel varkensvlees als altijd”, zegt ze. „Ik wil op mijn leeftijd niet bezuinigen op eten, want eten houdt ons ook gezond. We eten toch al niet zo veel”, zegt ze terwijl ze haar roodleren jasje dichtritst.

Rund of lam

Chinezen eten traditioneel liever varken dan rund of lam. In 2017, voordat de varkenspest uitbrak, verorberden ze gemiddeld 55 kilo varkensvlees per jaar, weer wat meer dan in de jaren daarvoor. Dat is meer dan de ruim 36 kilo varkensvlees die wij in Nederland per persoon per jaar eten.

Mevrouw Cui Menghao van 37 heeft banden met het platteland. Ze vertelt dat er in de provincie waar zij vandaan komt veel varkensstallen worden afgebroken. „Ze mogen er ook geen nieuwe voor in de plaats zetten”, zegt Cui, die met haar man, haar ouders en haar twee dochters samenwoont.

Vandaag koopt ze een enorme plastic zak vol levende vis, maar ze wil varkensvlees ook niet helemaal laten staan. „Vooral mijn ouders zijn gewend om dat te eten, en kip vind ik ook geen goed alternatief”, vertelt ze. „Ze zeggen dat kippenvlees vol hormonen en andere verontreinigingen zit.”

Voor de opkomende Chinese middenklasse is de consumptie van rundvlees inmiddels een nieuw statussymbool. Waar mensen rundvlees en vooral lamsvlees vroeger vonden stinken, wordt dat nu steeds meer gezien als de gezondere en meer „internationale” keuze.

Uitwijken naar eieren

Maar op deze markt vinden veel mensen ook het rundvlees te duur; zij wijken vooral uit naar eieren. „Ik verkoop een paar kisten meer per dag”, vertelt de vrouw die kippen- eenden- en kwarteleieren verkoopt.

Aan vegetariër worden lijkt nog niemand op deze markt te denken. Daarvoor bestaat de situatie dat je net zo veel vlees kunt eten als je wilt in China nog te kort: vlees is er een luxe waar de meeste mensen niet snel vanaf stappen.

Lees ook dit eerdere vragenstuk over de huidige uitbraak van de varkenspest

Correctie 3 november: in een eerdere versie van dit artikel stond per abuis vermeld dat Nederlanders gemiddeld 77 kilo varkensvlees per persoon per jaar eten. Dit is onjuist; Nederlanders eten per persoon gemiddeld per jaar 77 kilo aan alle soorten vlees en vleeswaren. Minder dan de helft, ruim 36 kilo, daarvan is varkensvlees. Dit is hierboven aangepast.