Waarom draaien alleen oude molens linksom?

Durf te vragen Moderne windturbines draaien met de klok mee. Is er een reden voor de draairichting?

Met de wind in je rug en je neus naar de molen, draaien de wieken van klassieke Hollandse molens (bijna) altijd tegen de wijzers van de klok in. Oplettende kijkers is het vast opgevallen: de bladen van windturbines draaien in Nederland altijd de andere kant op, met de wijzers mee. Is er een technische reden of is het gewoon conventie?

Corioliskrachten (een afwijking als gevolg van de aardrotatie), de draairichting van de wind in Nederland en speciale generatoren. Volgens Michiel Fornier, werkzaam bij windturbinefabrikant ETW Direct Wind, zingen er een hoop broodjeaapverhalen rond over die draairichting van de drie bladen op een turbine. Esthetiek speelt volgens hem ook geen rol. „Het zou er niet eens zo rommelig uitzien, hoewel ik nog nooit een windpark heb gezien waarbij sommige naar links en andere naar rechts draaien.”

Ook de Nederlandse Windenergie Associatie (NWEA) zegt dat er technisch gezien geen reden is om de bladen rechtsom te laten draaien. „In principe kunnen generatoren voor beide kanten op worden gemaakt.”

Aan de keukentafel

Nog in de jaren 80 werden in Denemarken, een pionier van moderne windturbines, turbines gemaakt die tegen de klok in draaiden, zegt Rob Kuilboer, werkzaam bij Siemens Gamesa. Het verhaal gaat, ook onder andere fabrikanten, dat een Deense leverancier van turbinebladen de kwestie eind jaren zeventig met zijn vrouw aan de keukentafel besprak. Hoe kon hij zich het beste onderscheiden van zijn collega’s? Zij stelde voor alléén rechtsom draaiende bladen te maken. Kuilboer: „De markt werd in die jaren beheerst door Deense fabrikanten. Deze leverancier werd uiteindelijk het meest succesvol en dus kreeg zijn ontwerp de overhand.” Ook in Nederland. En zo geschiedde, schrijft Erik Grove-Nielson, de Deense fabrikant in kwestie op zijn website.

En hoe zat het ook al weer de historische molens? Al eerder zocht deze krant naar een verklaring voor de linksom draaiende wieken. Conclusie toen was dat dit waarschijnlijk te danken is aan de rechtshandigheid van de molenaar.

Assen en tandwielen

In oude korenmolens werd gemalen met twee maalstenen, waarvan de bovenste in eerdere tijden nog met de hand aan het draaien werd gebracht. Rechtshandige mensen draaiden de pen aan de rand van de steen vrijwel altijd rechtsom. Later verving windkracht dit systeem, maar de koningsas in de molen bleef de maalsteen op dezelfde manier aandrijven. Via een paar assen en tandwielen omhoog, resulteert dit dan in linksom draaiende wieken concludeerde de krant 26 jaar geleden.

Ja, zegt Leo Endedijk van vereniging De Hollandsche Molen, een ander verhaal van de torsie in de jaarringen van boomstammen kent hij ook. Door die schroef zou het volgens deze verklaring beter zijn om de stam, gebruikt als koningsas in molens, rechtsom te belasten. Met als gevolg linksdraaiende wieken. Deze reden wordt ook aangedragen door sommige turbinefabrikanten en molenbouwers. Endedijk: „Maar ik vind die verklaring minder steekhoudend.” Molenbouw is een oude ambacht, doorgegeven van vader op zoon, en de herkomst van gewoonten achterhalen kan lastig zijn. „Je zou kunnen zeggen dat het ambachtkennis is geweest, maar voor zover ik weet is er geen bewijs voor dat dit de reden was molens zo te bouwen.”