Opinie

Verlangen naar democratie is springlevend

Democratie De wereldwijde protesten zijn een gevolg van stagnerende democratisering, schrijft .
Na een demonstratie in Hongkong is alleen een paraplu achtergebleven, 1 oktober 2019.
Na een demonstratie in Hongkong is alleen een paraplu achtergebleven, 1 oktober 2019. Fazry Ismail

Hongkong, Barcelona, Beiroet, Bagdad, Santiago en La Paz. Een golf van protesten overspoelt momenteel landen over de hele wereld. Overal zien we beelden van boze burgers, overwegend jongeren, die de strijd aangaan met de zittende macht. Zij gaan de straat op omdat ze verandering eisen, of juist – zoals bijvoorbeeld in Hongkong – omdat ze willen behouden wat hen dierbaar is.

Het is lastig om duidelijke overeenkomsten tussen de protesten te zien. De demonstraties in Hongkong gaan over het redden van de democratie uit de klauwen van de Chinese staat. In Barcelona en de rest van Catalonië verzet men zich ook tegen het handelen van de staat – maar dan de Spaanse – aangaande het streven naar onafhankelijkheid van de Catalanen. In Beiroet en Bagdad demonstreren Arabieren tegen de alomtegenwoordige corruptie en het politieke sektarianisme.

In Santiago gaat men daarentegen de straat op tegen de economische ongelijkheid in de Chileense samenleving, en in La Paz vanwege vermeende fraude bij de recente verkiezingen in Bolivia.

Toch zouden we kunnen stellen dat al deze protesten een gemeenschappelijke deler hebben: verandering of hervorming van de eigen democratie. Al deze landen zijn democratieën te noemen, maar werken onvoldoende in de ogen van hun burgers, die daarom hervormingen eisen, of datgene willen verdedigen wat voor hen de democratie tot democratie maakt.

Lees ook: ‘Protesten komen altijd in golven’

De Amerikaanse politicoloog Samuel Huntington stelde ooit vast dat er drie golven van democratisering hadden plaatsgevonden. De eerste, van 1828-1926, leidde tot democratisering in een klein aantal Westerse landen, gevolgd door een terugval met de opkomst van het fascisme. De tweede golf vond plaats vanaf de Tweede Wereldoorlog, van 1943-1962, en kwam mede tot stilstand door de opkomst van (militaire) dictaturen. De derde golf ving aan in de jaren 70 maar kwam pas echt op stoom met de val van de Muur. Maar in de afgelopen tien jaar is ook deze golf tot stilstand gekomen en is een groot aantal landen vervallen in autocratieën of illiberale democratieën. Op dit moment leeft slechts veertig procent van de wereldbevolking in een land dat beschouwd wordt als volledig vrij en democratisch.

Geen genoegen meer

Juist hierom gaan demonstranten op dit moment wereldwijd de straat op. Zij leven in gemankeerde democratieën (Libanon, Irak, Bolivia), of democratieën waar men uit de greep wil blijven of juist verandering eist van de centrale overheid (Hongkong, Catalonië, Chili). De derde golf van democratisering kwam mede tot stilstand door enerzijds het succes van autocratische overheden of illiberale democratieën om protesten af te kopen, en anderzijds doordat de komst van de democratie de bevolking van veel landen niet gebracht had waar men zo op hoopte.

Maar de huidige protestgolf laat zien dat velen daar niet langer genoegen mee nemen. Mensen zijn niet langer tevreden met een gebrekkige democratie, of met een overheid die haar burgers niet serieus neemt. Burgers kijken niet langer over de schutting om te zien hoe groen het gras bij de autocratische buren is, maar eisen méér democratie in eigen land.

Lees ook: Protestgolf brengt kans op escalatie in Nederland

Het is dan ook niet onrealistisch om te stellen dat de protesten die we nu zien, het begin zijn van een vierde golf van wereldwijde democratisering. Uiteraard weten we niet waar dit op termijn toe zal leiden, en in hoeverre ook andere landen zullen volgen. Maar deze nieuwe golf van protesten lijkt mede het gevolg van de stilstand in democratisering die we het afgelopen decennium hebben gezien, en die velen wereldwijd niet langer acceptabel vinden.

Geregeld hebben experts wereldwijd gesteld dat we wel eens aan het einde zouden kunnen zijn van het tijdperk van de (liberale) democratie. De demonstranten die nu in alle delen van de wereld de straat opgaan om op te komen voor de democratie in hun land – en die zich daarbij ook solidair verklaren met de democratiseringsstrijd elders – logenstraffen deze stemmen en laten zien dat de realiteit is dat het verlangen naar méér democratie wereldwijd ook vandaag de dag nog steeds springlevend is.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.