Toch geld voor zwarte gaten na klachten over financier

Ophef Iedere week bespreekt de redactie wetenschap hier ophef in de wetenschap. Deze week: geld voor zwartegatenteam.

De eerste foto van een zwart gat, eerder dit jaar gepubliceerd.
De eerste foto van een zwart gat, eerder dit jaar gepubliceerd. Foto EHT Collaboration

Hier sta ik wel even van te kijken, schrijft Belle Derks op Twitter, hoogleraar in Utrecht en voorzitter van De Jonge Akademie. „Ondermijning van de legitimiteit van ons financieringssysteem uit onverwachte hoek…” In de krant klagen over een beursafwijzing legt je blijkbaar geen windeieren, aldus ScienceGuide-redacteur Frans van Heest. Een beursaanvraag door een consortium van astronomen strandde in de eerste voorronde bij onderzoeksfinancier NWO. Waarom krijgen zij dan toch 200.000 euro van het ministerie van Onderwijs?

De eerste foto van een zwart gat was een grote wetenschappelijke doorbraak, en haalde wereldwijd de voorpagina’s. Aan het internationale consortium Event Horizon Telescope (EHT) nemen ook astronomen uit Nijmegen, Leiden en Amsterdam deel. Nederland levert zo onder meer het wetenschappelijk hoofd, een bestuurslid en de projectleider.

Vijfhonderd natuurkundigen

Eind september meldde de Volkskrant dat een nieuwe beursaanvraag van het Nederlandse team door NWO was afgewezen. Dat lag er volgens Heino Falcke, hoofd van de wetenschappelijke raad van EHT, waarschijnlijk aan dat hij niet aanwezig kon zijn bij een gesprek bij de financier. Hij moest die dag het onderzoek presenteren aan vijfhonderd natuurkundigen in Stockholm. Falcke voelde zich „in de steek gelaten door de Nederlandse wetenschap”, zo liet hij weten in dezelfde krant. Tweede Kamerlid Jan Paternotte (D66) vroeg het ministerie om uitleg. Daar antwoordde minister Van Engelshoven (D66) deze week op dat zij „een eenmalig bedrag” van twee ton toekent aan Falckes groep ter ondersteuning voor wetenschapscommunicatie.

Is dit niet oneerlijk tegenover andere wetenschappers die zich ook suf schrijven aan beursaanvragen? Zeker niet, zegt een woordvoerder van Engelshoven. De toekenning heeft „niets te maken” met de afwijzing van NWO of het interview. „Het is geen vervanging van het onderzoeksgeld, maar ze kunnen het geld goed besteden om het project verdere bekendheid te geven.” Het geld komt uit een „incidenteel” potje en er zijn bovendien nog andere rondes en financiers, zoals de EU.

En Engelshoven zegt nog steeds alle vertrouwen te hebben in de besluitvorming van de financier, zo licht het NWO toe. „Het gebeurt vaker dat langlopende projecten niet nog een keer geld krijgen.” Dat dit met een topwetenschapper gebeurt laat volgens NWO vooral zien hoe zwaar de concurrentie is.