Geld om hun dode kind naar huis te halen is er niet

Vietnam In Vietnam rouwen families om de migranten die omkwamen in een koelwagen op weg naar Engeland. „Wij wilden dat ze hier zou blijven.”

Altaar in het ouderlijk huis van de 26-jarige Pham Thi Tra My, vermoedelijk een van de migranten die omkwamen in de koelwagen bij Londen.
Altaar in het ouderlijk huis van de 26-jarige Pham Thi Tra My, vermoedelijk een van de migranten die omkwamen in de koelwagen bij Londen. Foto EPA

In de woonkamer heeft de familie een altaar ingericht. Een oranje laken ligt over een houten tafel. In het midden een grote foto van Pham Thi Tra My, het lijkt op een oude schoolfoto. Eromheen staan bloemen, brandende kaarsjes, eten en drinken waar ze van hield. Druiven, blikjes Red Bull, zoete cakejes met kokos.

In de slaapkamer lukt het moeder Nguyen Thi Phong al dagen niet om uit bed te komen. Ze ligt op haar zij op een knalroze sprei, een kussen tegen haar borst geklemd. Familieleden en buren komen af en aan binnen. Ze zitten even naast haar op het bed, slaan een arm om haar heen, lopen weg, komen terug.

Berichtjes van háár dochter gingen vorige week de wereld over. „Mam en pap, ik hou van jullie, maar ik kan niet meer ademen.” Samen met 38 anderen vond Pham Thi Tra My de dood in een koelwagen die werd aangetroffen in Engeland, in de buurt van Londen. „Mijn reis naar een vreemd land is mislukt.” De politie in Engeland dacht eerst dat de slachtoffers Chinees waren, maar gaat er nu van uit dat de meesten van hen uit Vietnam kwamen.

Lees ook VK trekt niet de armste Vietnamezen

Moeder Nguyen snapte maar weinig van de smartphone die haar dochter haar had gegeven. Ze wist hoe je ermee kunt bellen, maar niet goed hoe ze berichtjes moest openen. Pas uren nadat haar dochter had geappt, zelfs nadat het nieuws over de slachtoffers in de koelwagen al op televisie was geweest, zag zij de berichtjes op haar telefoon. „Ik dacht niet eens meteen aan de dood. Ik dacht dat ze het alleen benauwd had.”

Officiële bevestiging van het overlijden van hun geliefden hebben de families van de overleden migranten nog steeds niet gekregen, ook al is het nieuws inmiddels anderhalve week oud. Het identificeren van de doden verloopt moeizaam. De migranten hadden weinig of geen papieren bij zich. De politie moet het doen met uiterlijke kenmerken als tatoeages of littekens. Vietnamezen in Engeland durven niet goed te helpen bij het identificatieproces, omdat ze meestal zelf illegaal in het land verblijven.

Voor de achterblijvers in Vietnam zegt de stilte aan de andere kant van de lijn genoeg. Hun kinderen zijn het voorbeeld geworden van een klassiek migratieverhaal – een zoektocht naar welvaart met een slechte afloop.

Extra lening

Pham Thi Tra My was 26 jaar en van haar ouders had ze helemaal niet naar het buitenland hoeven gaan, zegt haar vader Pham Van Thin. „Het was haar eigen besluit. Wij wilden dat ze hier zou blijven. Dat ze zou trouwen en een stabiel leven zou krijgen.”

Maar dochter Pham drong aan. Ze wilde geld voor haar ouders verdienen, de schulden afbetalen die ze hadden. Eerder was ze al naar Japan vertrokken om daar te werken, en met het geld dat ze naar huis stuurde, kon haar jongere broer een auto kopen. Alleen daar had hij onlangs een ongeluk mee gehad. De auto was in brand gevlogen, het had de familie veel geld gekost. Dat Pham weer wilde bijspringen, past in de manier waarop Vietnamezen voor hun familie willen zorgen. Dat gaat vaak verder dan in het Westen. Je bent loyaal aan elkaar en steunt elkaar, zeker ook financieel.

Foto AFP

Haar ouders sloten daarom een extra lening af om de reis voor haar te betalen, en Pham ging. Waarom het Engeland moest worden? Haar vader kan het niet eens precies navertellen. Waarschijnlijk dacht ze dat ze daar het beste salaris zou krijgen. „Ze kreeg die informatie over Engeland via via. Via vrienden.” Het Verenigd Koninkrijk staat onder Vietnamezen bekend als een van de beste plekken om heen te gaan. Al komen ze daar in de cannabisteelt terecht, of in nagelsalons. Ook seksuele uitbuiting komt geregeld voor.

Phams ouders zitten nu in de schulden. Ze hebben leningen van in totaal zo’n 400 miljoen Vietnamese dong, omgerekend ongeveer 15.500 euro. Aan het eind van het gesprek geeft vader Pham het nummer van hun bankrekening. Je weet maar nooit. Op Facebook deed haar jongere broer ook al een oproep voor donaties. Ze willen het lichaam van Pham terug naar Vietnam krijgen, alleen kost dat geld dat ze niet hebben. Op het altaar hangt een briefje met de datum van haar overlijden in de boeddhistische jaartelling en het zinnetje: „Nog niet teruggekeerd uit het VK.”

‘Hij was een dromer’

Uit onderzoek naar mensensmokkel vanuit Vietnam is bekend dat migranten uit verschillende pakketten kunnen kiezen voor de oversteek naar Engeland. Er zou sprake zijn van een goedkopere variant en een premiumversie, die minder risico met zich mee zou brengen. In de praktijk lijkt dat onderscheid er nu niet geweest te zijn – de prijzen die de slachtoffers uit de koelwagen volgens hun nabestaanden hebben betaald, lopen nogal uiteen.

Voor de achterblijvers is de reis die hun geliefden afleggen hoe dan ook een schimmig gebeuren.

Dat geldt ook voor boer Nguyen Dinh Gia. Zijn zoon van twintig zat zeer waarschijnlijk ook in de koelwagen. Ook deze Nguyen Dinh Luong, de zesde van acht kinderen, vertrok om zijn familie te kunnen helpen. „Hij was een dromer.” Het kostte hem zo’n zeven, acht maanden om van Vietnam naar Frankrijk te komen, vertelt Nguyen. Daar werkte hij twee jaar in de bediening, maar dat leverde te weinig op om ook geld naar huis te kunnen sturen. Dus het moest Engeland worden.

De boer wist wel dat de reis moeilijk zou worden voor zijn zoon, „maar niet zó moeilijk”. Hij haalt een klein ouderwets mobieltje uit zijn binnenzak: ze belden af en toe, zeker, maar veel details over de reis weet hij niet. „Hij zat bijna altijd in het donker. Hij wist vaak zelf ook niet waar hij precies was.” Zijn andere kinderen hadden via Facebook contact met hem.

Kale plekken op de muren

Bij boer Nguyen thuis wordt ook duidelijk dat dit deel van Vietnam, in het midden, veel minder profiteert van de economische groei die het land doormaakt dan grote steden als Hanoi en Ho Chi Minh. Zijn huis heeft kale plekken op de muren. De woonkamer is leeg, op wat houten meubels en het altaar voor de jongen na. Iedereen die langskomt, brandt een stokje wierook voor hem. De grote pot zit vol afgebrande stompjes.

Het huis kijkt uit op de rijstvelden, de weg is onverhard. Ze eten de rijst die ze zelf verbouwen, vertelt Nguyen. „Als we contant geld willen hebben, moeten we garnalen of vis vangen en die verkopen.” Ha Tinh, de provincie waar Nguyen en zijn familie wonen, is een van de provincies van waaruit volgens onderzoek van de Britse Commissaris tegen Slavernij veel migranten de tocht naar Engeland wagen. Ze noemt ook de provincie Nghe An in haar rapport, waarvan nu ook bekend is dat er nabestaanden wonen.

Vader Nguyen heeft dna afgestaan aan de politie, ze waren maandag bij hem langsgekomen. Ze namen haren af en speeksel. Daarna heeft hij niets meer gehoord. Net als de andere families maakt hij zich zorgen over hoe hij zijn zoon thuis moet krijgen. „Zelfs nu er iemand dood is, hebben we zorgen over geld. We kunnen het niet betalen om hem naar huis te halen.”