Opinie

De macht der machteloosheid

In Europa

Tijdens een vergadering van NAVO-ministers van Defensie, vorige week, hebben maar twee landen duidelijk gezegd dat de Turkse invasie in Syrië Europa direct in gevaar brengt: Frankrijk en Nederland. De rest, schreef Le Monde in een gedetailleerd verslag, zweeg. Dat is interessant: buiten NAVO-verband hebben veel Europese regeringen de Turkse actie scherp veroordeeld.

Waarom ze Turkije binnen de NAVO met fluwelen handschoenen aanpakken? Het antwoord heeft niets met Turkije te maken, en alles met het overleven van het westerse bondgenootschap: veel Europese landen zijn zo bang dat de Amerikanen de NAVO verlaten – zoals ze ook uit VN-organisaties vertrekken en internationale wapenakkoorden verscheuren – dat ze alles doen om hen te plezieren. De Amerikanen bekritiseerden Turkije vorige week amper – althans binnenskamers. Dus deden veel Europeanen het evenmin.

Turkije vermoordt onze Koerdische bondgenoten, laat Europese jihadisten naar Europa gaan en sluit een pact met Rusland – voor veel NAVO-landen heeft Turkije werkelijk alle grenzen overschreden. Maar secretaris-generaal Jens Stoltenberg benadrukte de „legitieme bezorgdheid” van Turkije over zijn nationale veiligheid. Uit angst voor een Amerikaans vertrek gaan Europese landen zelfs mee in plannenmakerij tegen China. Washington zet dit op de NAVO-agenda. Veel Europeanen vinden het bedenkelijk. Maar ze gaan er niet tegenin.

In zijn boek L’Hégémonie contestée: les nouvelles formes de domination internationale beschrijft Bertrand Badie, hoogleraar internationale betrekkingen aan Sciences Po, exact wat we hier zien: de laatste stuiptrekkingen van een voorbije wereldorde. Sinds de dekolonisatie, betoogt hij, zijn Europese grootmachten gewone landen, die de wereld steeds minder naar hun hand kunnen zetten. Toch klampen ze zich vast aan de wereldorde van toen. Ze houden zetels in de VN-Veiligheidsraad en blijven militaire interventies doen. Maar oorlogvoeren was vroeger een bewijs van macht, en nu van onmacht. Niemand wint. Conflicten etteren eindeloos door. In Mali, Libië, Syrië, Irak.

Anders dan de Europeanen accepteren de Amerikanen dat de tijd van westerse dominantie voorbij is. Na de zinloze, peperdure oorlogen van president Bush willen Amerikaanse burgers geen militaire avonturen meer. President Obama gaf hier gehoor aan, maar bleef investeren in de bestaande ‘multilaterale orde’, die bij gebrek aan iets nieuws nog enig houvast bood. Trump gaat verder. Hij wil multilaterale verbanden alleen nog gebruiken als het hem iets oplevert. Zo niet, goodbye. De NAVO kan de volgende zijn.

Europa staat voor een duivels dilemma. We zijn kwetsbaar. We moeten aan een Europese defensie werken, naast de NAVO. Maar doen we dat te voortvarend, dan kan dit het vertrek van de Amerikanen uit de NAVO bespoedigen. Als dat gebeurt, zullen sommige Europese landen bilaterale defensieakkoorden met de VS sluiten (zoals Polen doet). Dat splijt Europa. Maar investeren we te weinig in Europese defensie, en de Amerikanen vertrekken alsnog, dan staan we compleet met lege handen. Dat compromitteert onze veiligheid op een spectaculaire manier.

Rondom Europa zijn steeds meer conflicten omdat er geen regie meer is. Europees ingrijpen – zie Mali en Libië – haalt weinig uit: we doen het uit een positie van zwakte, niet kracht. Wat we zien, schrijft Badie, is de groeiende onmacht van Europese staten. Wij staan op onze status en soevereiniteit, maar we slaan geen deuk meer in een pakje boter. Warlords en multinationals zijn machtiger dan nationale staten.

Om te zorgen dat dit niet in Hobbes-achtige chaos ontaardt, moeten we een nieuwe wereldorde bouwen. Als Europese landen daarin een stevige stem willen, moeten ze soevereiniteit herdefiniëren. En aanpassen aan de nieuwe tijd. Alleen als we bereid zijn macht (of wat ervan rest) te poolen, kunnen we nieuwe internationale instituties helpen optrekken. Zo niet, dan doet de rest van de wereld dit voor ons.

Caroline de Gruyter schrijft wekelijks over politiek en Europa.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.